Chuyên gia UN-Habitat chỉ ra hạn chế trong chiến lược nhà ở của Hà Nội
Trong một cuộc trao đổi với phóng viên, Tiến sĩ Nguyễn Quang, nguyên Giám đốc UN-Habitat Việt Nam (Chương trình định cư con người Liên hợp quốc), đã chia sẻ những đánh giá sâu sắc về việc tạo lập quỹ nhà ở tại Thủ đô. Ông nhấn mạnh sự cần thiết của những thay đổi căn bản để đáp ứng nhu cầu phát triển đô thị, tái thiết và thực tế của người dân.
Thành tựu và thách thức trong phát triển nhà ở
Tiến sĩ Nguyễn Quang ghi nhận những bước tiến đáng kể của Hà Nội trong việc chủ động phát triển các khu tái định cư và triển khai dự án nhà ở xã hội thời gian qua. Tuy nhiên, ông chỉ ra rằng phần lớn các dự án này vẫn chưa được gắn kết chặt chẽ với chiến lược phát triển đô thị tổng thể. Thành phố hiện chủ yếu tập trung vào các dự án nhà ở biệt lập, thiếu sự kết nối với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội và hệ thống hạ tầng tiện ích đô thị.
Hậu quả là nhiều khu tái định cư, dù được trang bị đầy đủ hạ tầng cơ bản, vẫn không thu hút cư dân do vị trí xa nơi làm việc, thiếu dịch vụ thiết yếu hoặc không phù hợp với thói quen sinh hoạt truyền thống của người dân. Theo nguyên tắc của UN-Habitat, nhà ở cần được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển đô thị, không chỉ đơn thuần là nơi trú ngụ mà còn phải gắn liền với sinh kế, giao thông, giáo dục và các cơ hội kinh tế.
Bài học từ kinh nghiệm quốc tế và đề xuất cho Hà Nội
Tiến sĩ Nguyễn Quang dẫn chứng các mô hình thành công từ Hàn Quốc và Nhật Bản. Tại Hàn Quốc, chính phủ đã chủ động tạo lập quỹ đất lớn cho nhà ở xã hội trước khi triển khai các dự án đô thị, trong khi Tokyo áp dụng mô hình phát triển gắn với hệ thống đường sắt đô thị (TOD), giúp cư dân sống xa trung tâm nhưng vẫn kết nối thuận tiện.
Từ đó, ông đề xuất Hà Nội cần chuyển đổi từ cách tiếp cận "xây nhà để giải tỏa" sang xây dựng một hệ sinh thái nhà ở đa dạng và linh hoạt. Điều này bao gồm:
- Phát triển nhiều loại hình nhà ở: nhà ở xã hội, nhà cho thuê giá rẻ, nhà ở thương mại giá phải chăng, cùng với cải tạo và nâng cấp khu nhà cũ.
- Chủ động chuẩn bị quỹ đất, tích hợp nhà ở với giao thông công cộng và đảm bảo khả năng chi trả của người dân.
- Bảo tồn sinh kế và cộng đồng thông qua sự tham gia tích cực của người dân trong quá trình phát triển và cải tạo.
Tầm nhìn trong quy hoạch tổng thể và các khu vực phát triển
Khi được hỏi về tầm nhìn chiến lược trong đồ án Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và các khu vực như vành đai 4, Tiến sĩ Nguyễn Quang nhấn mạnh rằng quy hoạch nhà ở phải được coi là chiến lược cốt lõi định hình đô thị, không chỉ là phân bổ đất ở. Ông nêu rõ cần xác lập các lớp không gian rõ ràng, chẳng hạn nhà ở gắn với giao thông công cộng và quỹ đất dành riêng cho nhà ở xã hội không bị chuyển đổi.
Đối với các khu phát triển mới như vành đai 4, ông cảnh báo cần tránh tình trạng "đô thị ma - đô thị bất động sản", nơi có nhiều dự án nhưng vắng bóng cư dân. Giải pháp là quy định tỷ lệ nhà ở xã hội và giá phải chăng, đồng thời tích hợp nhà ở với việc làm, dịch vụ và không gian công cộng.
Để chương trình nhà ở thực sự phục vụ người dân, thay vì chạy theo lợi ích thị trường, ông đề xuất ba điểm mấu chốt:
- Kiểm soát chặt chẽ đất đai.
- Đa dạng hóa mô hình nhà ở, đặc biệt chú trọng phát triển nhà cho thuê.
- Tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch và phát triển.
Cuộc trao đổi kết thúc với lời cảm ơn từ phóng viên, khép lại một góc nhìn chuyên sâu về tương lai phát triển nhà ở bền vững tại Hà Nội.
