Doanh nghiệp được tự quyết định giá bán lẻ xăng dầu theo cơ chế thị trường mới
Theo dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu sắp ban hành, cơ chế giá sẽ chuyển mạnh theo hướng thị trường hóa, giảm thiểu can thiệp hành chính trực tiếp. Quyền định giá được giao nhiều hơn cho doanh nghiệp, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quản lý thị trường nhiên liệu.
Trao quyền định giá cho doanh nghiệp
Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối sẽ được quyết định giá bán trong hệ thống của mình dựa trên cung - cầu thị trường, chi phí kinh doanh hợp lý và yếu tố cạnh tranh. Trong một số trường hợp cụ thể, thương nhân bán lẻ đủ điều kiện còn được tự quyết định giá bán lẻ sau khi thực hiện nghĩa vụ kê khai, niêm yết và chịu sự giám sát, hậu kiểm của cơ quan quản lý nhà nước.
Cơ chế mới quy định rõ ràng: Doanh nghiệp phải kê khai giá, công khai các cấu phần chi phí chính và chịu thanh tra, kiểm tra việc hình thành giá. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ không can thiệp hành chính vào từng kỳ điều chỉnh, mà quản lý thông qua khung pháp lý, dữ liệu thị trường và chế tài xử phạt để ngăn chặn các hành vi thao túng, găm hàng, thông đồng hoặc gây nhiễu thị trường trong các thời điểm biến động.
Tái cấu trúc hệ thống phân phối
Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - nhận định rằng cơ chế giá mới sẽ kéo theo sự tái cấu trúc mạnh mẽ của hệ thống phân phối xăng dầu. Các cửa hàng bán lẻ buộc phải lựa chọn: tham gia hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối để áp dụng giá chung trong chuỗi, hoặc trở thành thương nhân bán lẻ độc lập và tự quyết định giá.
“Thị trường bán lẻ sẽ phân hóa rõ ràng hơn. Vai trò giám sát của Sở Công Thương địa phương là vô cùng quan trọng để ngăn ngừa phát sinh tiêu cực, bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh”, bà Hiền nhấn mạnh.
Tác động lớn đến thị trường
Việc doanh nghiệp đầu mối và phân phối được định giá bán xăng dầu sẽ tác động sâu rộng đến thị trường. Trao đổi với phóng viên, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng trao quyền định giá cho doanh nghiệp là bước ngoặt lớn nhất của thị trường xăng dầu trong nhiều năm trở lại đây.
Trước đây, doanh nghiệp quen với cơ chế giá điều hành và biên độ điều chỉnh hạn chế. Khi chuyển sang cơ chế thị trường, điều này sẽ giúp hạn chế các cú “sốc tâm lý” mỗi khi thị trường quốc tế biến động. Tuy nhiên, nó cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải quản trị rủi ro giá cả, tối ưu hóa logistics, dự trữ và cạnh tranh bằng hiệu quả vận hành. Đây được xem là cuộc sàng lọc năng lực thật sự của các doanh nghiệp xăng dầu.
Tuy vậy, vị chuyên gia này cũng cảnh báo về sự cần thiết của cơ chế giám sát minh bạch dữ liệu và hàng rào cạnh tranh đủ mạnh để đảm bảo tính minh bạch của thị trường, tránh tình trạng thao túng khi thị trường vẫn còn tập trung vào một số đầu mối lớn.
Áp lực và cơ hội mới
Đại diện một thương nhân đầu mối phía Bắc đánh giá cơ chế mới vừa mở ra dư địa cạnh tranh, vừa đặt ra áp lực quản trị chưa từng có. “Trao quyền định giá giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong nhập khẩu, dự trữ và phân phối theo tín hiệu thị trường, giảm độ trễ so với giá thế giới. Nhưng đi kèm là rủi ro tài chính lớn: nếu dự báo cung - cầu sai, tồn kho kém hiệu quả, doanh nghiệp sẽ chịu thiệt ngay và mất thị phần rất nhanh”, vị đại diện chia sẻ.
Theo doanh nghiệp này, giai đoạn đầu áp dụng cơ chế mới có thể xuất hiện biến động cục bộ về giá giữa các hệ thống phân phối, buộc thị trường sớm hình thành mặt bằng cạnh tranh mới. Những đơn vị yếu về năng lực quản trị sẽ buộc phải thay đổi để thích ứng.
Cơ hội cho bán lẻ
Ở khâu bán lẻ, đại diện một doanh nghiệp tư nhân tại Hà Nội cho rằng cơ chế mới mở ra cơ hội thoát khỏi tình trạng “ăn theo” chiết khấu cứng nhắc. Khi được quyền tự định giá trong các trường hợp đủ điều kiện, các cửa hàng bán lẻ có thể cạnh tranh bằng giá cả và dịch vụ, nhưng đồng thời phải chịu áp lực quản trị dòng tiền, dự trữ và đàm phán nguồn cung tốt hơn.
“Bán lẻ không còn là khâu chịu trận khi thị trường biến động, nhưng cũng không còn vùng an toàn nếu vận hành kém”, vị đại diện nhấn mạnh.
Song hành với xăng E10
Song song với thay đổi cơ chế giá, việc triển khai xăng E10 từ ngày 1/6/2026 được coi là “bài kiểm tra năng lực tổ chức thị trường” của toàn bộ chuỗi cung ứng. Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - nhận định đây là bước ngoặt trong cách tổ chức thị trường nhiên liệu.
Từ việc bảo đảm nguồn ethanol, phối trộn, tiêu chuẩn kỹ thuật, logistics đến tổ chức hệ thống phân phối và thói quen tiêu dùng, tất cả đều cần được điều chỉnh. Nếu trước đây xăng E5 chỉ triển khai cục bộ và tiêu thụ hạn chế, thì E10 áp dụng đồng loạt trên toàn quốc sẽ tác động trực tiếp tới cấu trúc nguồn cung xăng dầu, buộc doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược dự trữ, nhập khẩu xăng nền và đầu tư hạ tầng phối trộn ở quy mô lớn.
Theo ông Bảo, xăng E10 chỉ được thị trường chấp nhận khi chênh lệch giá đủ hấp dẫn, chất lượng được kiểm soát chặt chẽ và hạ tầng phân phối đủ rộng để người dân tiếp cận thuận tiện.
