Hiện nay, các doanh nghiệp đóng tàu thuộc Tổng công ty Công nghiệp tàu thủy (SBIC) đang thực hiện nhiệm vụ “kép”: vừa duy trì sản xuất, kinh doanh, bảo đảm việc làm cho hàng nghìn lao động, vừa tiến hành xử lý doanh nghiệp, tái cơ cấu theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị và Chính phủ. Các doanh nghiệp mong mỏi Nhà nước có cơ chế, chính sách đột phá để duy trì năng lực, đáp ứng nhu cầu trong nước và gia tăng thị phần đóng tàu xuất khẩu.
Đủ đơn hàng đến năm 2030
Ông Lê Văn Bằng, 57 tuổi, thợ hàn bậc 5/5 của Công ty Đóng tàu Nam Triệu (Nasico, thuộc SBIC) đã có hơn ¼ thế kỷ gắn bó với Nasico, chứng kiến đủ những thăng trầm của ngành đóng tàu. Có thời điểm Nasico rơi vào tình cảnh hết sức khó khăn, song nghĩ nghề đã chọn mình nên ông vẫn quyết định bám trụ đến khi cầm sổ hưu. Ông Bằng cho biết, vài năm gần đây, công ty có nhiều đơn hàng, người lao động làm không hết việc, thậm chí còn làm thêm giờ để kịp tiến độ giao tàu và tăng thu nhập.
Theo Phó Tổng Giám đốc Nasico Lê Đình Vinh, đơn vị đang đảm trách đơn hàng đóng mới 3 tàu dầu/hóa chất 9.300m3, cùng 4 tàu hàng 65.000 tấn, tàu hút bùn 2.300m3,... đủ việc làm cho hơn 1.500 lao động của công ty và nhà thầu phụ đến hết năm 2028. Năm nay, công ty phấn đấu đạt mục tiêu doanh thu tăng 120-150% so với năm trước. Tương tự, ở các đơn vị khác như Phà Rừng, Hạ Long, Bạch Đằng cũng đều ký được hợp đồng đóng mới tàu với nhiều chủ tàu trong nước và quốc tế, có việc làm đến hết năm 2027, thậm chí nhiều đơn vị đã “kín lịch” trong năm 2030, phải từ chối đơn hàng tiếp theo.
Các nhà máy đóng tàu thuộc SBIC đều duy trì, phát triển được sản xuất, bảo đảm việc làm cho người lao động theo tinh thần chỉ đạo của Bộ Chính trị và Chính phủ. Tuy nhiên, do nằm trong nhóm nợ xấu, không có tài sản, dòng tiền để thực hiện bảo lãnh hợp đồng, các đơn vị không đủ khả năng ký hợp đồng chìa khóa trao tay, chỉ có thể thực hiện phần gia công vốn chiếm tỷ trọng rất thấp trong tổng giá trị sản phẩm tàu thủy. Đơn cử, tàu hàng trọng tải 13.000 DWT đóng mới cho đối tác nước ngoài trị giá 28 triệu USD, nhưng Phà Rừng ký hợp đồng thực hiện phần nhân công, vật tư phụ với chủ tàu giá trị chỉ khoảng 7 triệu USD, phần lớn giá trị còn lại rơi vào tay nhà cung cấp vật tư chính.
Sớm xử lý doanh nghiệp, phát triển ngành đóng tàu
Hiện nay, Việt Nam có đủ khả năng đóng hầu hết các gam tàu vận tải hiện đại trên thế giới, như tàu hàng 65.000 DWT, tàu container 1.800 TEUS, kho nổi FSO 150.000 DWT, tàu chở ô-tô 4.900 xe, tàu dầu 104.000 DWT, tàu hóa chất 13.000 DWT,... Theo phân tích của một số tổ chức quốc tế, ngành đóng tàu Việt Nam đứng thứ 7 trong số 15 quốc gia đóng tàu hàng đầu thế giới, chiếm 0,61% thị phần đóng tàu toàn cầu; sản phẩm chủ yếu là tàu chở hàng tổng hợp, tàu công trình và dịch vụ hàng hải khác.
Trong khi vừa bảo đảm sản xuất, kinh doanh, vừa thực hiện nhiệm vụ xử lý doanh nghiệp theo Nghị quyết của Chính phủ, các doanh nghiệp mong mỏi tiếp tục duy trì và phát triển ngành đóng tàu sau tái cơ cấu, tìm được nhà đầu tư chiến lược, phát triển kinh tế biển gắn với quốc phòng, an ninh. Phà Rừng là doanh nghiệp triển khai sớm việc rà soát, đối chiếu, niêm yết danh sách chủ nợ, kiểm kê đánh giá tài sản,... Lãnh đạo công ty bày tỏ quan điểm, việc xử lý phá sản không làm gián đoạn hoạt động sản xuất của nhà máy, phương án phá sản cần tạo điều kiện để duy trì việc làm cho người lao động và ổn định đời sống xã hội tại địa phương. Các hợp đồng đóng mới của doanh nghiệp đóng tàu đều là hợp đồng xuất khẩu với chủ tàu quốc tế, quá trình xử lý tái cơ cấu không phù hợp có thể gây hệ lụy làm chậm tiến độ, bị hủy hợp đồng và phát sinh các khoản phạt, ảnh hưởng đến uy tín cả ngành.
Tìm cơ hội phát triển bền vững ngành đóng tàu
Tổng Giám đốc Công ty Đóng tàu Hạ Long Nguyễn Văn Mạnh cho biết, nếu nhà máy bị di dời, toàn bộ kết cấu hạ tầng, nhà xưởng, thiết bị nâng chuyên dụng cùng các công trình ngầm như cầu tàu, triền đà,... sẽ mất hết công dụng; chưa kể mất thêm chi phí phá dỡ, di chuyển gây thất thoát, lãng phí lớn tài sản Nhà nước so với phương án bán đấu giá tài sản đồng bộ toàn công ty. Việc duy trì ổn định hoạt động của các doanh nghiệp đóng tàu trên thực tế có liên quan mật thiết đến năng lực ngành đóng tàu quốc gia, đến việc làm người lao động và phát triển kinh tế-xã hội địa phương nơi nhà máy đứng chân.
Trong bối cảnh nhu cầu thay thế “đội tàu biển già” trên thế giới rất lớn, tiềm năng thị trường đóng tàu Việt Nam rất rộng mở. Để bắt kịp nhu cầu thị trường, các đơn vị đóng tàu trong nước cần nỗ lực cải thiện công nghệ thiết bị, tập trung vào những thị trường ngách mà Việt Nam có thế mạnh như các tàu biển có trọng tải 35.000-50.000 DWT. Vừa qua, Bộ Xây dựng đã đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành một số nhóm cơ chế đặc thù như ưu tiên bố trí kinh phí và có chính sách phù hợp để các cơ sở công nghiệp quốc phòng được tham gia đấu giá, hoặc tiếp nhận một số cơ sở đóng tàu của SBIC có vị trí chiến lược, trọng điểm về quốc phòng, an ninh. Đồng thời, không bán tài sản, chuyển giao doanh nghiệp đóng tàu SBIC có vị trí chiến lược, trọng điểm về quốc phòng, an ninh cho các thành phần kinh tế, tổ chức nước ngoài hoặc có vốn đầu tư nước ngoài nhằm bảo đảm quốc phòng, an ninh,...
Tổng Giám đốc SBIC Trần Mạnh Hà kiến nghị, doanh nghiệp đóng tàu đang trong quá trình xử lý doanh nghiệp, tái cơ cấu và cũng đứng trước cơ hội rất lớn để phát triển, rất cần được Chính phủ và các bộ, ngành liên quan có cơ chế đặc biệt, xử lý nhanh chóng để ngành phát triển ổn định. Việc lựa chọn nhà đầu tư cần xem xét năng lực tài chính và kinh nghiệm trong lĩnh vực cơ khí-đóng tàu; tiếp tục phát huy thế mạnh về nhân lực; có chiến lược kinh doanh rõ ràng, chấp nhận lộ trình đầu tư, cải thiện hạ tầng để sản xuất hiệu quả hơn; cam kết đồng hành lâu dài, không mang tính ngắn hạn hoặc mua-bán lại,...
