Dự án chống ngập gần 10.000 tỷ đồng tại Thành phố Hồ Chí Minh, khởi công từ năm 2016, đã hoàn thành hơn 90% khối lượng xây dựng nhưng vẫn chưa thể đưa vào vận hành do vướng mắc kéo dài liên quan đến quỹ đất thanh toán, điều chỉnh hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao) và giải ngân vốn tín dụng. Dù Chính phủ đã ban hành các nghị quyết tháo gỡ và Kiểm toán Nhà nước đã chỉ rõ những tồn tại cần khắc phục, dự án vẫn bị mắc kẹt bởi các thủ tục pháp lý.
Dự án trọng điểm nhưng chậm về đích
Dự án chống ngập gần 10.000 tỷ đồng được khởi công từ năm 2016 với mục tiêu bảo vệ khu vực rộng khoảng 570km², phục vụ hơn 6,5 triệu người dân ở bờ hữu sông Sài Gòn và khu vực trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh trước tình trạng triều cường và biến đổi khí hậu. Đây là một trong những công trình hạ tầng chống ngập lớn nhất từ trước đến nay của thành phố, gồm 6 cống kiểm soát triều quy mô lớn cùng gần 8km đê bao ven sông.
Sau nhiều năm triển khai, dự án đã hoàn thành hơn 90% khối lượng xây dựng nhưng phải nhiều lần dừng thi công vì những vướng mắc liên quan phương án thanh toán hợp đồng BT, nguồn vốn tín dụng và thủ tục pháp lý. Các cơ chế tháo gỡ cho dự án thực tế đã được Chính phủ ban hành từ nhiều năm trước. Năm 2021, Chính phủ ban hành Nghị quyết 40/NQ-CP cho phép tiếp tục triển khai dự án. Đến tháng 7/2025, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị quyết 212/NQ-CP nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho dự án; đồng thời giao Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh quyết định và chịu trách nhiệm toàn diện về việc thanh toán cho nhà đầu tư bằng quỹ đất.
Kiểm toán Nhà nước chỉ ra hàng loạt tồn tại
Báo cáo kiểm toán số 48/KTNN-TH ngày 6/4/2026 của Kiểm toán Nhà nước chỉ ra hàng loạt tồn tại liên quan quỹ đất thanh toán, điều chỉnh hợp đồng BT và tiến độ triển khai các nhiệm vụ theo nghị quyết của Chính phủ. Theo Kiểm toán Nhà nước, sau Nghị quyết 40/NQ-CP, Ủy ban nhân dân thành phố chưa kịp thời tổ chức đàm phán, điều chỉnh phương án thanh toán theo hợp đồng BT khiến quá trình xử lý kéo dài.
Do chậm trễ xác định quỹ đất thanh toán khiến việc điều chỉnh hợp đồng, nghiệm thu, quyết toán, giải ngân tín dụng và hoàn thiện hồ sơ pháp lý đều gặp khó khăn. Trong khi đó, dự án đã có khối lượng thi công hoàn thành nhưng chưa được thanh toán đầy đủ, dẫn đến phát sinh lãi vay lớn và làm tăng chi phí đầu tư. Theo báo cáo kiểm toán, giá trị ước tính của 7 khu đất dự tính dùng để thanh toán cho nhà đầu tư chỉ khoảng 4.983 tỷ đồng, trong khi tổng mức đầu tư điều chỉnh của dự án đã lên tới khoảng 14.446 tỷ đồng.
Nguyên tắc thanh toán ngang giá và giải pháp
Kiểm toán Nhà nước nhấn mạnh nguyên tắc thanh toán ngang giá đối với hợp đồng BT theo quy định tại Nghị định số 69/2019/NĐ-CP. Giá trị quỹ đất thanh toán phải bảo đảm nguyên tắc ngang giá. Trường hợp các khu đất dự tính thanh toán chưa đủ điều kiện pháp lý hoặc chưa bảo đảm nguyên tắc ngang giá, thành phố cần phối hợp nhà đầu tư xác định các khu đất khác để thay thế. Hiện thành phố đang xây dựng phương án thanh toán theo hướng giữ lại 5 khu đất đủ điều kiện pháp lý và thay thế 2 khu đất không còn phù hợp bằng các khu đất khác có giá trị tương đương.
Liên quan công tác giải ngân, nguồn vốn tín dụng từ Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) hiện vẫn chưa thể giải ngân do các thủ tục pháp lý chưa hoàn tất.
Chỉ đạo quyết liệt từ Trung ương
Mới đây, tại buổi làm việc với Ban Thường vụ Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã yêu cầu các cơ quan liên quan khẩn trương tháo gỡ toàn bộ điểm nghẽn và đưa dự án về đích trong năm 2026. Chỉ đạo này cho thấy quyết tâm rất lớn từ Trung ương đối với một công trình có ý nghĩa quan trọng đối với đời sống người dân và sự phát triển bền vững của thành phố.
Đồng chí Nguyễn Văn Được, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Thành phố sẽ tập trung biến những dự án tồn đọng thành công trình phục vụ nhân dân, biến những dự án bỏ quên thành nhà máy, khu đô thị, công trình hạ tầng hiện đại, góp phần cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.”
Sở Tư pháp vừa có công văn đề nghị Sở Tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cần khẩn trương phối hợp Sở Nông nghiệp và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất nghiên cứu kết quả kiểm toán, đối chiếu quy định hiện hành để tham mưu phương án hoàn vốn bằng đất 100% theo đúng nguyên tắc ngang giá, đáp ứng tiến độ chỉ đạo của Ủy ban nhân dân thành phố.
