ChangXin Memory Technologies (CXMT) đang trở thành tâm điểm của ngành bán dẫn Trung Quốc. Công ty này chuẩn bị thực hiện một trong những thương vụ IPO được chú ý nhất năm 2026, với mục tiêu huy động 29,5 tỷ nhân dân tệ (4,4 tỷ USD). Đợt chào bán dự kiến diễn ra trên sàn Thượng Hải. Một số nhà phân tích cho rằng CXMT có thể đạt giá trị vốn hóa thị trường tới 3.000 tỷ nhân dân tệ (442 tỷ USD). Nếu kịch bản này xảy ra, công ty sẽ trở thành một trong những doanh nghiệp công nghệ niêm yết giá trị nhất Trung Quốc. Tuy nhiên, phía sau thương vụ này không chỉ là câu chuyện gọi vốn. Đây là dấu mốc trong hành trình hơn 20 năm của Zhu Yiming, nhà sáng lập CXMT. Ông là người đang xây dựng giấc mơ của Trung Quốc trước các tập đoàn chip nhớ toàn cầu.
Tham vọng của Zhu Yiming
Theo tài liệu, Zhu từng cam kết vào năm 2018 rằng ông sẽ không nhận lương từ CXMT cho đến khi dự án chip nhớ này có lãi. Công ty đã đạt được mục tiêu đó vào năm ngoái. Cam kết này giúp hình ảnh của Zhu gắn với một mẫu nhà sáng lập kỹ trị. Ông chọn đi đường dài trong lĩnh vực khó, thiếu vốn và cạnh tranh khốc liệt. Tham vọng của Zhu với ngành chip nhớ bắt đầu từ trước khi CXMT ra đời. Hơn 2 thập kỷ trước, khi còn là kỹ sư tại Thung lũng Silicon, ông đã dự đoán trung tâm của ngành bộ nhớ toàn cầu sẽ dịch chuyển về Trung Quốc đại lục. Trong các email được một nhà đầu tư đầu tiên lưu giữ, Zhu viết rằng ngành này từng chuyển từ Mỹ sang Nhật Bản, rồi sang Hàn Quốc. “Đã đến lúc Trung Quốc đóng vai trò trong ngành công nghiệp này”, Zhu viết. Mục tiêu của ông khi đó rất rõ ràng. Zhu muốn trở thành nhà thiết kế và sản xuất bộ nhớ lớn nhất Trung Quốc.
Khởi đầu khó khăn
Khi học vật lý tại Đại học Thanh Hoa, Zhu không làm gia sư như nhiều sinh viên khác, thay bằng các công việc lập trình. Theo tạp chí cựu sinh viên Thanh Hoa vào cuối thập niên 1990, ông có thể kiếm 300.000 nhân dân tệ mỗi năm, gấp nhiều lần so với thu nhập trung bình khoảng 10.000 nhân dân tệ khi đó. Từ phần mềm, Zhu dần tiến gần hơn tới phần cứng. Ông quan tâm đến mạch tích hợp, lĩnh vực Trung Quốc phụ thuộc lớn vào doanh nghiệp nước ngoài. Sau đó, ông học kỹ thuật điện tử tại Đại học Stony Brook ở New York và làm việc tại một số công ty công nghệ Mỹ, trong đó có Monolithic System Technologies. Năm 2004, Zhu quyết định khởi nghiệp. Tại một quán Starbucks ở Thung lũng Silicon, ông trình bày ý tưởng với Li Jun, bạn học cũ tại Đại học Thanh Hoa và là nhà đầu tư công nghệ. Sau sự kiện này, ông thành lập GigaDevice Semiconductor và sẵn sàng thiết kế một loại chip nhớ có chi phí thấp hơn. Ý tưởng này thuyết phục Li giới thiệu Zhu với một nhà đầu tư khác. Người này rót 100.000 USD và cho công ty thuê một gara với giá rẻ. Từ đó, Zhu cùng kỹ sư Shu Qingming tạo ra mẫu sản phẩm đầu tiên và nộp đơn xin bằng sáng chế. Năm 2005, nhóm nhà đầu tư, phần lớn gồm cựu sinh viên Đại học Thanh Hoa, đã huy động 920.000 USD cho vòng vốn lớn đầu tiên của GigaDevice. Con số này đủ để đưa nhóm của Zhu trở về Bắc Kinh để lập công ty. Song, giai đoạn đầu không dễ dàng đối với công ty non trẻ của Zhu. Công nghệ của GigaDevice khó thuyết phục các nhà sản xuất điện tử lớn. Công ty sau đó đổi hướng và giành đơn hàng trong nước đầu tiên từ Rockchip. Hợp đồng chỉ trị giá 100.000 nhân dân tệ (khoảng 14.750 USD). Tuy vậy, nó đã đưa công nghệ bộ nhớ của GigaDevice vào chip cho máy nghe nhạc MP3. GigaDevice dần trở thành một trong những công ty thiết kế chip hàng đầu Trung Quốc. Công ty niêm yết tại Thượng Hải vào tháng 8/2016.
Thay đổi ngành chip Trung Quốc
Với nhiều nhà sáng lập, đây có thể là điểm kết thúc thành công. Với Zhu, đó lại là điểm mở đầu cho một tham vọng lớn hơn. Cùng năm 2016, Zhu hợp tác với chính quyền Hợp Phì để khởi động dự án tiền thân của CXMT. Khác GigaDevice, CXMT phải lên kế hoạch xây nhà máy trị giá hàng tỷ USD, làm chủ quy trình chế tạo và cạnh tranh với những đối thủ có hàng chục năm kinh nghiệm. Năm 2018, Zhu rời GigaDevice để tập trung vào CXMT. Một năm sau, CXMT bắt đầu sản xuất chip nhớ chính hãng đầu tiên cho thị trường đại chúng. Một bước đi quan trọng của Zhu là mua quyền sử dụng các bằng sáng chế từng do Qimonda phát triển. Đây là công ty bộ nhớ Đức thất bại sau khi tách khỏi Infineon Technologies. Nền tảng sở hữu trí tuệ này giúp CXMT giảm rủi ro tranh chấp với đối thủ nước ngoài. Hiện tại, CXMT phải cạnh tranh khốc liệt với Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology khi nhóm nhà cung cấp này vẫn kiểm soát hơn 90% thị trường DRAM toàn cầu. Họ cũng dẫn trước về quy mô và sản phẩm tiên tiến. CXMT còn phải đầu tư lớn vào công nghệ, đối mặt chu kỳ giá chip và các hạn chế với thiết bị bán dẫn. Với Zhu, bài toán trước mắt không chỉ là IPO thành công. Ông phải chứng minh CXMT có thể tồn tại dài hạn trong một thị trường khắc nghiệt. Đây cũng là điều ông từng nhấn mạnh sau khi GigaDevice niêm yết. “Điều quan trọng nhất trong kinh doanh là phải sống sót”, Zhu nói.
