Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa ban hành văn bản về cơ chế tín dụng đặc biệt đối với 18 dự án trọng điểm của Vingroup, Sun Group và thành viên Masterise, với tổng nhu cầu vốn huy động hơn 752.000 tỷ đồng. Dư nợ cho vay đối với các dự án này sẽ được loại trừ khi tính toán hạn mức tăng trưởng tín dụng (room tín dụng) của các ngân hàng tham gia tài trợ vốn.
Chuyên gia đánh giá hình thức “mở room tín dụng có mục tiêu”
Nhìn từ góc độ chính sách, giới chuyên gia đánh giá đây là một hình thức “mở room tín dụng có mục tiêu”. Điều này không chỉ hỗ trợ thị trường bất động sản mà còn tạo cơ hội tham gia vào dự án lớn của các ngân hàng tư nhân, nhất là những ngân hàng quy mô vừa, nhỏ.
Danh mục 18 dự án được nhắc đến có quy mô nhu cầu vốn lên tới hơn 752.100 tỷ đồng. Trong đó, ngoài các dự án bất động sản, còn có các công trình hạ tầng, giao thông, hàng không, đô thị quy mô rất lớn. Những dự án này không chỉ cần vốn nhiều mà còn cần vốn kéo dài nhiều năm.
Với loại dự án như vậy, chuyên gia nêu nếu vẫn đi theo cơ chế tín dụng thông thường thì chỉ riêng việc “ăn” vào room tín dụng hàng năm cũng đã trở thành một nút thắt rất lớn đối với ngân hàng cho vay lẫn chủ đầu tư đi vay.
Cấu trúc vốn không khớp với nguồn vốn hiện có
Theo chuyên gia, vấn đề sâu hơn là cấu trúc vốn của các dự án này không khớp với cấu trúc nguồn vốn hiện có của hệ thống ngân hàng và của thị trường tài chính Việt Nam. Thống kê từ Ngân hàng Nhà nước đến cuối tháng 5 cho thấy, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% trong khi tăng trưởng huy động mới chỉ 2,98%. Chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 đã vượt 2,5 triệu tỷ đồng, đẩy LDR toàn hệ thống tiếp tục tăng. LDR là tỷ lệ dư nợ cho vay so với tổng tiền gửi, thước đo cốt lõi đánh giá rủi ro thanh khoản.
Trong bối cảnh đó, các nguồn bổ trợ cho vốn dài hạn như trái phiếu, chứng chỉ tiền gửi dài hạn hay vay quốc tế đều đắt hơn, khó hơn, và không phải chủ đầu tư nào cũng huy động được với chi phí hợp lý. Câu chuyện không chỉ là thiếu tiền mà là thiếu một kênh vốn dài hạn, đủ lớn, đủ rẻ và đủ ổn định cho các đại dự án.
Giới hạn cấp tín dụng ngày càng chặt
Một lý do rất quan trọng khác được giới chuyên gia chỉ ra là cơ chế hiện hành về giới hạn cấp tín dụng đang ngày càng chặt hơn. Theo lộ trình của Luật Các tổ chức tín dụng 2024, từ 2026 đến 2029, giới hạn cấp tín dụng cho một khách hàng và người có liên quan sẽ giảm dần từ 13%/21% xuống 10%/15% vốn tự có. Với các dự án quá lớn, kể cả ngân hàng có thiện chí tài trợ thì cũng rất dễ đụng trần pháp lý. Cơ chế đặc biệt mà các chủ đầu tư xin không chỉ để có thêm room, mà còn để giảm ma sát pháp lý và kỹ thuật khi thu xếp vốn cho các dự án có tính chất quốc gia hoặc liên vùng.
Chuyên gia hiến kế
Chia sẻ với phóng viên báo Dân trí, TS. Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia kinh tế, tài chính - cho biết đây là điều chưa có tiền lệ, nhưng cũng là thông tin tích cực cho các dự án lớn. Theo ông, dù là ngành có nhiều rủi ro, song bất động sản luôn được nhìn nhận là một trong những trụ cột lớn của nền kinh tế, đặc biệt là các dự án lớn trọng điểm quốc gia. Khi hạ tầng được hoàn thiện, tăng trưởng đầu tư công đảm bảo sẽ hỗ trợ cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số của tổng GDP.
Ông Bùi Văn Huy - Phó tổng giám đốc FIDT - bổ sung, chỉ ra 3 tác động tích cực của cơ chế mới này. Tác dụng đầu tiên là giảm chi phí cơ hội của ngân hàng khi cho vay các dự án lớn. Khi dư nợ phát sinh mới của các dự án này được loại khỏi cách tính tăng trưởng tín dụng, ngân hàng có thêm động lực để xem xét tài trợ mà không sợ bị bó hẹp dư địa kinh doanh. Tác dụng thứ hai là đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện các công trình có tính lan tỏa. Tác dụng thứ ba là giúp định hướng dòng tín dụng thay vì nới tín dụng đại trà.
“Tôi cho rằng đây là điểm quan trọng. Nếu nới tín dụng trên diện rộng, rủi ro phân bổ vốn kém hiệu quả sẽ cao hơn. Còn khi ưu tiên có mục tiêu cho các dự án được coi là có vai trò đầu kéo, Nhà nước đang chọn cách điều tiết dòng vốn theo trọng tâm”, ông Bùi Văn Huy nói.
Kiểm soát rủi ro hệ thống
Chuyên gia đồng thời nhấn mạnh, việc loại trừ khỏi room tín dụng không có nghĩa là miễn chuẩn tín dụng. NHNN vẫn yêu cầu ngân hàng theo dõi riêng dư nợ phát sinh, yêu cầu chủ đầu tư xác nhận mục đích sử dụng vốn, cam kết tổng dư nợ cho từng dự án không vượt quá tổng nhu cầu vốn đã báo cáo, và ngân hàng vẫn phải tự thẩm định hiệu quả dự án, khả năng trả nợ và tự chịu trách nhiệm với quyết định cho vay của mình.
Theo ông Nguyễn Trí Hiếu, hiện tín dụng đã chiếm 150% GDP. Do đó, ông kiến nghị cần kiểm soát chặt chẽ dòng vốn tín dụng vào các dự án bất động sản, thông qua việc bắt buộc các ngân hàng có tỷ lệ cho vay cao phải có báo cáo định kỳ (có thể là hàng tháng) lên NHNN; các khoản vay vượt room phải ghi nhận chi tiết từ mục đích vay, lộ trình trả nợ cũng như mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp.
Ông Bùi Văn Huy bổ sung, để kiểm soát được những rủi ro hệ thống, NHNN cần giới hạn việc cấp tín dụng phải được tính theo mức độ rủi ro thực chất chứ không chỉ theo giới hạn pháp lý trên hồ sơ. Điều này có nghĩa là không thể chỉ nhìn vào khoản vay trực tiếp dành cho chủ đầu tư mà phải tính gộp cả bảo lãnh, trái phiếu đang nắm giữ, tín dụng cho chuỗi cung ứng, các công ty dự án có liên quan và cả những khoản vay mà nguồn trả nợ cuối cùng phụ thuộc vào một dự án.
Thứ hai, việc giải ngân cần bám theo tiến độ và từng hạng mục của dự án. Dự án càng dài hạn thì càng phải chia thành nhiều điểm kiểm soát để theo dõi, rà soát và quyết định giải ngân tiếp. Thứ ba là bắt buộc phải kiểm tra “sức chịu đựng” của khoản vay theo những kịch bản khác nhau, trong đó có cả các kịch bản bất lợi, chẳng hạn như chậm pháp lý từ 12 đến 24 tháng, chi phí xây dựng tăng mạnh, doanh thu khai thác thấp hơn dự kiến, lãi suất đầu vào tăng hoặc tỷ giá biến động mạnh.
Danh sách 18 dự án được miễn room tín dụng
I. Các dự án phục vụ Hội nghị APEC
- Trung tâm tổ chức hội nghị APEC
- Đầu tư mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc
- Khu đô thị hỗn hợp - Bãi Đất Đỏ
- Khu đô thị hỗn hợp du lịch sinh thái Núi Ông Quán
- Tuyến tàu điện đô thị đoạn 1
II. Các dự án thực hiện theo hình thức PPP
- Khu Liên hợp Thể dục thể thao Quốc gia Rạch Chiếc
- Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với thủ đô Hà Nội (đoạn qua địa bàn TP Hà Nội)
- Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với thủ đô Hà Nội (đoạn qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh) đoạn Km0+000 - Km27+766
III. Các dự án đường sắt tốc độ cao
- Đường sắt Bến Thành - Cần Giờ
- Đường sắt Hà Nội - Quảng Ninh
IV. Các dự án tại Cảng HKQT Gia Bình
- Dự án Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình
- Đài kiểm soát không lưu ATC
- BT1 - Đường kết nối sân bay
- BT2 - Khu tái định cư
- BT3 - Các công trình hoàn trả hạ tầng (sông, điện, trường học...)
- Dự án đối ứng BT1
- Dự án đối ứng BT2
- Dự án đối ứng BT3
