Hơn nửa thế kỷ sau chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Richard Nixon tới Bắc Kinh vào năm 1972, Boeing một lần nữa đứng trước cơ hội tái hiện bước ngoặt khi Tổng thống Donald Trump chuẩn bị thăm Trung Quốc trong tuần này. Năm 1972, chiếc chuyên cơ chở Nixon đã gây ấn tượng mạnh với Trung Quốc, dẫn đến đơn đặt hàng 10 máy bay Boeing 707 chỉ vài tháng sau đó, mở ra mối quan hệ thương mại quan trọng bậc nhất trong lịch sử 110 năm của Boeing. Trung Quốc từ đó vươn lên thành thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ.
Cơ hội cho Boeing
Giám đốc điều hành Boeing, Kelly Ortberg, tham gia phái đoàn Mỹ tới Trung Quốc. Ông từng úp mở về khả năng đạt được hợp đồng lớn: “Tôi sẽ không nói chính xác số lượng máy bay, nhưng đó là con số rất lớn”. Theo Bloomberg, Trung Quốc đang cân nhắc đặt mua khoảng 500 máy bay Boeing 737 Max, thương vụ có thể giúp các hãng hàng không Trung Quốc bổ sung nguồn cung đang thiếu hụt. Với ông Trump, đây là cơ hội khẳng định thành quả trong chiến lược thương mại đối ngoại sau nhiều khó khăn gần đây.
Nếu thành hiện thực, đây sẽ là bước ngoặt đáng chú ý với Boeing, hãng gần như không có đơn hàng lớn nào từ Trung Quốc trong gần một thập kỷ qua, sau hàng loạt khủng hoảng liên quan tới dòng 737 Max. Hai vụ tai nạn chết người, các sự cố sản xuất cùng vụ bung cửa trên không đầu năm 2024 đã khiến Boeing chịu áp lực lớn từ cơ quan quản lý lẫn công chúng. Từ năm 2018, Boeing liên tục lép vế trước Airbus về số lượng máy bay bàn giao.
Bài toán kế nhiệm 737
Tuy nhiên, theo Bloomberg, tương lai dài hạn của Boeing không nằm ở Bắc Kinh hay Washington, mà phụ thuộc vào câu hỏi quan trọng hơn: mẫu máy bay nào sẽ thay thế dòng 737. Đây là bài toán mà ông Ortberg đang xử lý thận trọng. Sau nhiều năm khủng hoảng, Boeing gánh khoản nợ khoảng 47 tỷ USD, buộc hãng phải cân nhắc kỹ mọi khoản đầu tư.
Bloomberg tiết lộ ông Ortberg đã âm thầm tạm dừng dự án máy bay thử nghiệm trị giá 1,5 tỷ USD hợp tác với NASA. Dự án sử dụng thiết kế cánh siêu dài bằng sợi carbon, có thêm thanh chống chéo để tăng hiệu quả khí động học. Dù từng được kỳ vọng tạo bước tiến lớn, Boeing đánh giá đây là hướng đi quá rủi ro với các hãng bay và cơ quan quản lý Mỹ, đặc biệt sau những sự cố liên quan tới 737 Max.
Hiện Boeing được cho là sẽ bắt đầu lựa chọn công nghệ cốt lõi cho dòng máy bay thân hẹp mới ngay từ năm sau. Airbus cũng đang xây dựng chiến lược cho thế hệ kế nhiệm dòng A320neo. Theo Bloomberg, đây sẽ là một trong những quyết định chiến lược quan trọng nhất của ngành hàng không dân dụng trong nhiều thập kỷ. Thị trường máy bay thân hẹp là “xương sống” của ngành, với ước tính cứ khoảng 2 giây lại có một chiếc A320 hoặc 737 cất cánh trên toàn cầu.
Nỗi ám ảnh 737 Max
Áp lực với Boeing không chỉ đến từ Airbus mà còn từ những bài học quá khứ. Hơn 10 năm trước, Boeing từng quyết định nâng cấp dòng 737 thay vì phát triển mẫu hoàn toàn mới, được xem là lựa chọn an toàn và tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, chính quyết định này đã mở đầu cho chuỗi khủng hoảng kéo dài: hai vụ tai nạn thảm khốc của 737 Max cùng hàng loạt vấn đề kỹ thuật và giám sát, khiến Boeing chịu thiệt hại nặng nề về tài chính lẫn uy tín.
Vì vậy, đội ngũ lãnh đạo hiện nay có xu hướng hạn chế rủi ro tối đa. Theo Bloomberg, những thiết kế ban đầu cho dòng máy bay kế nhiệm thiên về cải tiến dần thay vì cách mạng công nghệ. Mẫu máy bay mới dự kiến có kích thước gần với dòng Boeing 757 đã ngừng sản xuất, lớn hơn các phiên bản 737 hiện nay. Thiết kế vẫn giữ cấu trúc truyền thống với thân ống và động cơ phản lực cánh quạt, tương tự máy bay thương mại từ thập niên 1950 đến nay. Tuy nhiên, Boeing đang nghiên cứu nhiều cải tiến về cánh, buồng lái và hệ thống điện tử nhằm tăng hiệu quả vận hành và hỗ trợ phi công tốt hơn.
Boeing chưa dự kiến công bố chương trình máy bay mới trước cuối thập kỷ này. Airbus cũng được cho là đang chuẩn bị giới thiệu dòng thân hẹp thế hệ tiếp theo trong cùng giai đoạn, mở ra cuộc cạnh tranh mới. Một trong những vấn đề lớn nhất là lựa chọn động cơ. Boeing đang làm việc với 3 nhà sản xuất động cơ lớn để phát triển thế hệ động cơ phản lực mới cho cuối thập niên 2030, nhưng không mặn mà với thiết kế động cơ cánh quạt mở do GE Aerospace và Safran phát triển. Nhiều hãng hàng không lo ngại thiết kế này có thể gây mất an toàn hoặc khiến hành khách e ngại.
Ông Steve Udvar Hazy, nhân vật kỳ cựu trong ngành cho thuê máy bay, nhận định: “Các hãng hàng không không muốn công nghệ đó, nó khiến họ lo sợ”. Ông Michael O’Leary, Giám đốc điều hành Ryanair, khách hàng lớn nhất của Boeing tại châu Âu, cho rằng Boeing và Airbus không nên quá mạo hiểm với thiết kế hoàn toàn mới. “Điều chúng tôi cần là các hãng sản xuất nhiều máy bay hơn trong 10 năm tới để đáp ứng nhu cầu đi lại bằng đường hàng không trên toàn thế giới”, ông nói.
Dù vậy, một số lãnh đạo trong ngành cảnh báo việc quá thận trọng có thể khiến Boeing tụt lại phía sau. “Năm sau giá nhiên liệu có thể tăng vọt và mọi người sẽ lại tìm kiếm những chiếc máy bay tiết kiệm nhiên liệu nhất”, ông Christian Scherer, cựu lãnh đạo Airbus, phát biểu hồi tháng 1.
Boeing hiện được đánh giá ở vị thế tốt hơn nhiều năm trước để chuẩn bị cho các quyết định chiến lược mới. Hoạt động sản xuất đã tăng tốc trở lại, công ty bắt đầu tạo ra dòng tiền và năm ngoái Boeing thậm chí ghi nhận số đơn hàng mới vượt Airbus, điều chưa làm được kể từ năm 2018. Tuy nhiên, chặng đường phía trước vẫn là phép thử lớn nhất với ông Ortberg. Thành công hay thất bại của dòng máy bay kế nhiệm 737 có thể quyết định liệu Boeing sẽ phục hồi vị thế dẫn đầu hay tiếp tục bị Airbus bỏ xa trong nhiều thập kỷ tới.
