Sau hơn một thập kỷ liên tục chuyển nhà trọ, vợ chồng anh Ngô Đình Quân và chị Trần Thị Trâm tại phường Bình Hưng Hòa vẫn chưa thể mua được một căn hộ để ổn định cuộc sống. Cả hai cùng làm kế toán cho một doanh nghiệp với tổng thu nhập hàng tháng khoảng 25 triệu đồng. Sau khi trừ các khoản chi phí sinh hoạt, số tiền tích lũy chỉ còn khoảng 7 triệu đồng. Khi chưa có con, cuộc sống còn tạm ổn, nhưng từ khi có hai con nhỏ, áp lực tài chính ngày càng lớn, trong khi giá nhà vẫn không ngừng tăng. Giấc mơ sở hữu một căn hộ của họ ngày càng xa vời.
Nhu cầu cấp thiết của siêu đô thị
Hàng triệu lao động tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng rơi vào hoàn cảnh tương tự. Ông Nguyễn Văn Hải, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, cho biết: Khảo sát từ 200.000 công nhân cho thấy có đến 95% bày tỏ mong muốn được mua nhà ở xã hội. Tuy nhiên, với mức thu nhập dao động từ 10 đến 15 triệu đồng mỗi tháng, để sở hữu một căn hộ, họ phải tích lũy trung bình 20 năm, chưa kể các biến động khác.
Phó Viện trưởng Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh Phạm Bình An nhấn mạnh: Nhà ở xã hội không chỉ mang ý nghĩa an sinh mà còn là điều kiện quan trọng trong quản trị đô thị và ổn định thị trường lao động. Đây là cấu phần không thể tách rời trong chiến lược phát triển đô thị bền vững của thành phố. Theo thống kê, giai đoạn 2021-2025, thành phố đã hoàn thành gần 18.000 căn nhà ở xã hội. Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tế của người lao động, con số này vẫn rất nhỏ bé.
Theo đề án xây dựng một triệu căn hộ nhà ở xã hội của Chính phủ giai đoạn 2025-2030, Thành phố Hồ Chí Minh được giao chỉ tiêu xây dựng 199.400 căn hộ, chiếm 20% tổng chỉ tiêu cả nước. Đến hết năm 2025, thành phố mới hoàn thành hơn 13.000 căn hộ, như vậy giai đoạn 2026-2030 cần phát triển thêm hơn 164.000 căn để đạt mục tiêu. Đây là một thách thức lớn trong bối cảnh nhiều khó khăn, vướng mắc chưa được giải quyết.
Gỡ các điểm nghẽn để tạo đột phá
Là nhà đầu tư lâu năm trong lĩnh vực nhà ở xã hội, ông Lê Hữu Nghĩa, Giám đốc Công ty Lê Thành, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh, nêu ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện dự án. Doanh nghiệp còn e ngại vì nhiều rủi ro tiềm ẩn. Thủ tục kéo dài, chi phí vốn cao và quỹ đất sạch không sẵn sàng khiến nhiều dự án đối mặt với nguy cơ tài chính.
Ông Nghĩa dẫn chứng: Dù thành phố đã thống nhất quy trình làm dự án nhà ở xã hội gồm bảy bước, thực hiện trong 132 ngày, nhưng trên thực tế, các dự án rất khó hoàn thành trong thời gian này. Trường hợp thuận lợi, hoàn thành các thủ tục cũng phải mất hơn 700 ngày. Về nguồn vốn, tuy có gói tín dụng 145.000 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi 6,1%, nhưng lãi suất huy động trên thị trường đang rất cao; nhiều ngân hàng từ chối cho vay vì lo ngại thua lỗ. Thậm chí, doanh nghiệp đề nghị vay với lãi suất thương mại cũng không được chấp thuận vì ngân hàng sợ bị xử lý cho vay sai đối tượng.
Doanh nghiệp sẵn sàng đồng hành cùng thành phố tham gia làm nhà ở xã hội, nhưng họ cần một cơ chế thông thoáng, minh bạch. Đây là điểm tựa chính sách quan trọng để doanh nghiệp an tâm triển khai dự án.
Để hoàn thành mục tiêu phát triển gần 200.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh đang triển khai hàng loạt giải pháp mạnh. Phó Giám đốc Sở Xây dựng Phạm Minh Mẫn khẳng định, thành phố sẽ hoàn thiện quy hoạch quỹ đất xây dựng nhà ở xã hội đến năm 2040 với khoảng 2.000 ha, tạo nguồn cung hoàn thành chỉ tiêu 28.500 căn trong năm 2026 và các năm tiếp theo.
Thành phố đang nghiên cứu mô hình quỹ tiết kiệm nhà ở, cho phép người lao động trích lương định kỳ để mua nhà. Về chế tài, những dự án nhà ở xã hội chậm triển khai sẽ không được làm thủ tục bán nhà thương mại; nếu kéo dài tiến độ sẽ bị thu hồi dự án và quỹ đất. Ngoài ra, công tác cải cách hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tham gia đầu tư sẽ tiếp tục được nghiên cứu, bổ sung theo hướng tinh gọn, hiệu quả.
Bên cạnh phát triển nhà ở xã hội để bán, thành phố cũng đang nghiên cứu, triển khai Chỉ thị số 34-CT/TW ngày 24/5/2024 của Ban Bí thư về nhà ở xã hội và định hướng phát triển nhà ở trong thời gian tới. Theo Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu, tư duy phát triển nhà ở cần thay đổi theo hướng đa dạng hóa mô hình, nhất là nhà ở cho thuê. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phát triển nhà cho thuê, xem đây là nguồn cung giá rẻ cho người lao động.
Liên đoàn Lao động thành phố được giao chủ trì, kết nối các nguồn lực xã hội để phát triển nhà ở theo hình thức thuê, mua, trong đó chú trọng hình thức thuê. Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu các cơ quan chức năng khảo sát nhu cầu mua, thuê để có phương án hỗ trợ phù hợp từng đối tượng.
Để nhà ở xã hội phát triển bền vững, Việt Nam cần có cơ quan chuyên trách với sự tham gia đầy đủ của các bộ, ngành nhằm tập trung phát triển loại hình nhà ở này. Quy trình triển khai cũng cần được chuẩn hóa để bảo đảm tính thống nhất, công bằng về pháp lý, tiến độ và giá thành. Bộ Xây dựng có thể ban hành mẫu nhà, căn hộ điển hình để giúp tiết giảm chi phí phê duyệt, thiết kế. Ngoài ra, nguồn tài chính và chính sách hỗ trợ cho các đối tượng thụ hưởng, nhà đầu tư cần thuận tiện thông qua các chính sách ưu đãi phù hợp.
Kiến trúc sư Nguyễn Hồng Hải, Giám đốc Công ty cổ phần Phát triển và Công nghệ, dẫn bài học kinh nghiệm từ Singapore: Hơn 80% dân số Singapore đang sống trong các tòa nhà do Hội đồng Phát triển nhà xây dựng. Thành công của Singapore đến từ chiến lược dài hạn, toàn diện và nhất quán, với các khu nhà được quy hoạch khang trang, tiện ích đồng bộ và cơ chế tài chính thuận tiện cho người có nhu cầu.
Nhà ở xã hội đang là bài toán chiến lược của Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là trong giai đoạn phát triển hiện nay ở quy mô siêu đô thị. Nhu cầu này không chỉ bảo đảm chính sách an sinh bền vững mà còn là điều kiện để duy trì và nâng cao năng suất lao động, thu hút đầu tư và tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.
