Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cảnh báo: Học phí cao, chất lượng đầu ra ĐH phải là ưu tiên số một
Tại Hội nghị tuyển sinh đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 20.4 tại TP.HCM, GS-TS Lê Quân, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT, đã có những phát biểu thẳng thắn về chi phí học tập và chất lượng đầu ra trong giáo dục đại học.
Áp lực tài chính khổng lồ cho các gia đình
GS-TS Lê Quân dẫn dữ liệu từ Bộ Nội vụ cho biết, thu nhập bình quân của người lao động vào năm 2025 dự kiến chỉ đạt khoảng 8-9 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi đó, thống kê sơ bộ về học phí và các khoản chi phí khác cho thấy, một sinh viên đại học có thể tiêu tốn không dưới 100 triệu đồng mỗi năm. Ông Quân thẳng thắn thừa nhận rằng, việc lo cho con cái học đại học hiện nay đang trở thành một gánh nặng tài chính rất lớn đối với đa số người lao động.
"Đại học không phải là nơi để học đại", Thứ trưởng nhấn mạnh. "Hiện nay, chi phí học tập ngày càng tăng cao và bốn năm đại học với mức đầu tư không nhỏ. Nếu sau khi tốt nghiệp, sinh viên không tìm được công việc phù hợp với năng lực, đặc biệt là không thể thích ứng với tốc độ biến đổi chóng mặt của công nghệ, thì chắc chắn chúng ta sẽ phải đối mặt với những hệ lụy nghiêm trọng về một lực lượng lao động thiếu chất lượng trong tương lai không xa".
Chất lượng đầu ra phải là điều kiện tiên quyết
Vì lý do đó, GS-TS Lê Quân đặc biệt nhấn mạnh đến yếu tố chất lượng đầu ra trong đào tạo đại học. Ông cho rằng, đến một thời điểm nào đó, chúng ta chỉ có thể bàn đến các giá trị khác ngoài chất lượng, bởi vì chất lượng phải là điều đương nhiên và không thể thương lượng. Nếu không đảm bảo được chất lượng, các cơ sở đào tạo sẽ gặp phải nhiều khó khăn và không được xã hội công nhận.
"Chất lượng trong bối cảnh thị trường lao động và công nghệ thay đổi cực kỳ nhanh chóng đang tạo ra áp lực rất lớn lên chúng ta", Thứ trưởng phân tích. Trong số 12 nhóm ngành có số lượng thí sinh đăng ký nhiều nhất năm 2025, nhóm ngành kinh doanh và quản lý vẫn đang 'áp đảo' khi cứ 5 thí sinh vào đại học thì có một người lựa chọn lĩnh vực này.
Tuyển đúng người, đào tạo đúng người và tạo việc làm đúng người
Ông Quân nêu rõ quan điểm của lãnh đạo Bộ và cá nhân ông là phải không ngừng nâng cao chuẩn chất lượng. Công tác tuyển sinh cần phải đảm bảo chuẩn đầu vào tốt hơn, nhưng dần dần phải hướng tới những chuẩn đầu ra cao hơn. Những chuẩn đầu ra này sẽ được đánh giá một cách khách quan bởi thị trường lao động trong nước và quốc tế.
"Điều này sẽ giúp chúng ta tốt hơn và loại bỏ suy nghĩ cho rằng chưa bao giờ việc học đại học hay thạc sĩ ở nước ta lại dễ dàng đến vậy. Nếu quá dễ dàng, không đòi hỏi sự nỗ lực, thì tương lai việc làm chắc chắn sẽ gặp nhiều khó khăn. Chúng ta cần phải có trách nhiệm hơn với ngành và với toàn xã hội", Thứ trưởng chia sẻ với các đại diện cơ sở đào tạo có mặt tại hội nghị.
Nhấn mạnh yếu tố trách nhiệm, Thứ trưởng Lê Quân cho rằng cần phải tuyển đúng người, đào tạo đúng người và tạo cơ hội việc làm đúng người. Ông chỉ ra rằng, tỷ lệ việc làm sau đào tạo mà các trường công bố hiện nay đôi khi chưa thực sự đầy đủ và không phản ánh hết thực trạng.
"Vì thế, trong thời gian tới, ngành giáo dục sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an để đồng bộ hóa dữ liệu, ghi nhận thông tin xuyên suốt từ khi sinh viên nhập học cho đến khi tốt nghiệp và tham gia đóng bảo hiểm xã hội. Khi đó, trách nhiệm của cơ sở đào tạo đối với người học sẽ được thể hiện rõ ràng hơn", ông Quân nhấn mạnh.
Định hướng mới: Thạc sĩ dần đóng vai trò trợ giảng
Trong phần chia sẻ về công tác tuyển sinh, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT cũng làm nổi bật điểm mới trong cách xác định chỉ tiêu tuyển sinh theo quy định vừa được ban hành. Ông cho biết: "Quy định mới có nhiều điểm đổi mới, phản ánh quan điểm mới. Một trong những thay đổi cơ bản là cách thức xác định giảng viên và hệ số quy đổi".
Theo đó, trình độ thạc sĩ sẽ chỉ được tính với hệ số quy đổi là 0,75. Về nguyên tắc, vai trò của thạc sĩ trong hệ thống sẽ dần bị hạn chế và chủ yếu đảm nhận vị trí trợ giảng. Do vậy, những cơ sở giáo dục đang có số lượng thạc sĩ lớn và dựa nhiều vào họ để xác định quy mô tuyển sinh sẽ phải điều chỉnh, tính toán lại đội ngũ trong thời gian tới. Nếu không, đến một thời điểm nhất định, chỉ tiêu tuyển sinh của họ sẽ bị hạn chế đáng kể.
Giải thích thêm về định hướng thay đổi này, Thứ trưởng Bộ GD-ĐT nói: "Bài toán này cũng rất rõ ràng bởi vì các trường đại học đang dần chuyển hướng sang đổi mới sáng tạo. Đội ngũ giảng viên phải có khả năng tư duy tổng hợp, tư duy nghiên cứu khoa học và tư duy đổi mới sáng tạo".
