Khác với dự đoán về một mặt bằng điểm giảm đồng loạt, phổ điểm kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 có sự phân hóa rõ giữa các môn và các tổ hợp xét tuyển. Điều này đồng nghĩa điểm chuẩn đại học có thể biến động khó lường, đòi hỏi thí sinh phải tỉnh táo khi lựa chọn và sắp xếp nguyện vọng.
Phổ điểm phân hóa, điểm chuẩn khó giảm đồng loạt
Tuyển sinh đại học 2026 đang bước vào giai đoạn quan trọng khi thí sinh bắt đầu đăng ký, điều chỉnh và sắp xếp nguyện vọng xét tuyển. Với quy định mỗi thí sinh chỉ được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng, việc lựa chọn và sắp xếp nguyện vọng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.
Dữ liệu điểm thi năm nay cho thấy mặt bằng điểm không giảm đồng đều ở tất cả các môn mà có sự phân hóa rõ theo từng tổ hợp xét tuyển. Một số môn có điểm trung bình giảm như Giáo dục Kinh tế và Pháp luật, Địa lý, Vật lý, Tin học, Ngữ văn và Tiếng Anh. Trong khi đó, Toán, Hóa học, Sinh học và Công nghệ Công nghiệp lại có xu hướng tăng.
Theo phân tích của các chuyên gia tuyển sinh, tổ hợp A00 có thể chỉ biến động nhẹ khi điểm Toán và Hóa học tăng trong khi Vật lý giảm. A01 nhiều khả năng chịu tác động rõ hơn do cả Vật lý và Tiếng Anh đều giảm. D01 được dự báo tương đối ổn định khi mức tăng của Toán phần nào bù đắp mức giảm của Ngữ văn và Tiếng Anh.
C00 là tổ hợp có khả năng biến động lớn khi cả ba môn Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý đều giảm, trong đó Địa lý giảm khá rõ. Ngược lại, B00 có xu hướng tích cực hơn khi Toán, Hóa học và Sinh học đều tăng. Tuy nhiên, với nhóm ngành sức khỏe, điểm chuẩn còn phụ thuộc vào ngưỡng bảo đảm chất lượng đầu vào, chỉ tiêu tuyển sinh và mức độ cạnh tranh của từng trường.
Nhiều chuyên gia cho rằng sẽ khó có kịch bản điểm chuẩn giảm hàng loạt như kỳ vọng của một bộ phận thí sinh. Những ngành có sức hút lớn, nhu cầu xã hội cao, chỉ tiêu không nhiều hoặc thuộc các trường có uy tín vẫn có thể giữ mức điểm chuẩn ổn định, thậm chí tăng ở một số ngành.
Không nên chỉ nhìn điểm chuẩn năm trước
Một sai lầm phổ biến của thí sinh là chỉ dựa vào điểm chuẩn năm trước để đánh giá cơ hội trúng tuyển. Trên thực tế, điểm chuẩn mỗi năm chịu tác động đồng thời từ nhiều yếu tố như phổ điểm, chỉ tiêu tuyển sinh, số lượng thí sinh đăng ký, mức độ quan tâm của xã hội đối với từng ngành và sự thay đổi trong phương thức xét tuyển.
Theo PGS.TS Đào Thị Thu Giang, Hiệu trưởng Trường Đại học Đại Nam: "Thí sinh không nên chọn ngành chỉ vì tên gọi hấp dẫn, theo xu hướng nhất thời hoặc vì bạn bè cùng đăng ký. Điều quan trọng là phải hiểu ngành học gì, chương trình đào tạo ra sao, cơ hội việc làm thế nào và bản thân có thực sự phù hợp hay không".
Các chuyên gia cũng cho rằng hoạt động tư vấn tuyển sinh hiện nay cần đi sâu vào tư vấn ngành nghề, năng lực cá nhân và triển vọng việc làm, thay vì chỉ dừng ở việc cung cấp điểm xét tuyển.
Sắp xếp nguyện vọng theo đúng thứ tự yêu thích
Với giới hạn tối đa 15 nguyện vọng, thí sinh nên chia danh sách đăng ký thành ba nhóm. Nhóm thứ nhất là nguyện vọng mơ ước - những ngành, trường thực sự yêu thích, có thể cao hơn mức điểm hiện có nhưng vẫn có cơ sở để thử sức. Nhóm thứ hai là nguyện vọng phù hợp - những ngành sát với năng lực, đúng sở thích và có cơ hội nghề nghiệp rõ ràng. Đây được xem là nhóm nguyện vọng quan trọng nhất. Nhóm thứ ba là nguyện vọng an toàn - những lựa chọn có khả năng trúng tuyển cao hơn. Tuy nhiên, đây vẫn phải là ngành thí sinh sẵn sàng theo học nghiêm túc, không nên lựa chọn chỉ để "chống trượt".
Một nguyên tắc quan trọng là thí sinh cần sắp xếp nguyện vọng theo đúng thứ tự ưu tiên thực sự. Ngành nào yêu thích hơn, mong muốn học hơn cần đặt ở vị trí cao hơn. Bởi hệ thống xét tuyển sẽ xét theo thứ tự từ trên xuống; khi đã trúng tuyển ở một nguyện vọng phía trên, các nguyện vọng phía sau sẽ không còn được xét.
Chọn đại học là chọn môi trường phát triển dài hạn
Theo các chuyên gia, điểm thi là căn cứ quan trọng nhưng không nên là yếu tố duy nhất quyết định việc lựa chọn đại học. Điều quan trọng hơn là thí sinh cần trả lời được câu hỏi: mình sẽ học gì, phát triển như thế nào và làm được gì sau khi tốt nghiệp.
Trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng đòi hỏi năng lực thực chất, giáo dục đại học vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc trang bị nền tảng tri thức, kỹ năng nghề nghiệp, khả năng thích ứng và cơ hội phát triển lâu dài cho người học.
Một lựa chọn đại học phù hợp cần được nhìn nhận từ nhiều góc độ: ngành học có phù hợp với năng lực và sở thích; chương trình đào tạo có gắn với thực tiễn; sinh viên có cơ hội thực hành, thực tập thường xuyên; nhà trường có cơ chế đồng hành và hỗ trợ việc làm cho người học hay không.
Lựa chọn đúng không chỉ giúp thí sinh có cơ hội trúng tuyển mà còn mở ra hành trình học tập, trưởng thành và chuẩn bị vững vàng cho nghề nghiệp tương lai.
