Hà Nội: 60.000 học sinh không có chỗ vào lớp 10 công lập, phân luồng vẫn 'nửa vời'
Thủ đô Hà Nội hiện có khoảng 117 trường trung học phổ thông công lập tuyển sinh lớp 10, bao gồm các trường chuyên, trường không chuyên và trường tự chủ tài chính. Tuy nhiên, theo số liệu mới nhất từ Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, năm 2025, gần 30.000 học sinh không có chỗ vào hệ thống trường công lập. Đến năm nay, con số này đã tăng gấp đôi, lên mức đáng báo động là 60.000 học sinh.
Tốc độ tăng dân số nhanh và quy hoạch hạ tầng giáo dục chưa theo kịp
Tốc độ tăng dân số nhanh chóng cùng với việc quy hoạch hạ tầng giáo dục chưa theo kịp đã biến cuộc đua vào các suất học công lập giữa lòng Thủ đô thành một "cuộc đua nóng". Nhiều phụ huynh và học sinh cảm thấy như "ngồi trên đống lửa" khi mùa thi đến gần. Câu hỏi đặt ra là: Khoảng 60.000 học sinh này sẽ lựa chọn hướng đi nào cho tương lai?
Phân luồng học sinh sau THCS: Giải pháp quan trọng nhưng chưa hiệu quả
Trong nhiều năm qua, phân luồng học sinh sau trung học cơ sở được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực thi cử vào lớp 10 và đa dạng hóa con đường học tập. Với 60.000 học sinh không có suất vào lớp 10 công lập năm nay, một lựa chọn phổ biến là các trường trung học phổ thông tư thục, nơi tiếp nhận một lượng lớn học sinh không trúng tuyển vào trường công. Bên cạnh đó, một số học sinh lựa chọn theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, vừa học văn hóa vừa học nghề. Ngoài ra, một bộ phận gia đình có điều kiện tài chính cũng cho con theo học các trường quốc tế hoặc chương trình giáo dục liên kết.
Theo các chuyên gia giáo dục, việc tồn tại nhiều con đường học tập sau trung học cơ sở là một phần của chính sách phân luồng. Tuy nhiên, trên thực tế, phần lớn học sinh vẫn tập trung vào mục tiêu thi đỗ trường trung học phổ thông công lập. Nhiều chính sách khuyến khích đã được đưa ra, nhưng giáo dục nghề nghiệp vẫn chưa thực sự thu hút học sinh, trong khi cuộc đua vào trung học phổ thông công lập ngày càng căng thẳng. Tỷ lệ học sinh và phụ huynh mong muốn vào công lập vẫn chiếm áp đảo. Đây chính là "nút thắt" trong phân luồng: số lượng học sinh tập trung vào trung học phổ thông công lập vẫn rất lớn, trong khi các lựa chọn khác chưa thực sự hấp dẫn hoặc phổ biến.
Phân luồng vẫn 'nửa vời' theo đánh giá của chuyên gia
Tiến sĩ Lê Viết Khuyến, một chuyên gia giáo dục, đánh giá rằng phân luồng sau trung học cơ sở vẫn mang tính chất "nửa vời" và chưa hiệu quả thực sự do sự thiếu cân bằng giữa hai hướng học tập chính. Sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, học sinh hiện có hai con đường: học lên trung học phổ thông hoặc theo học trung cấp nghề. Tuy nhiên, hai luồng này "chưa thực sự bình đẳng". Trong khi học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông có thể tiếp tục học lên các bậc cao hơn, thậm chí đến trình độ tiến sĩ, thì con đường trung cấp nghề trước đây gần như không tạo được lộ trình học tập tiếp theo rõ ràng.
Thêm vào đó, nhiều gia đình vẫn có quan niệm rằng học nghề là lựa chọn dành cho học sinh không đủ khả năng học tiếp chương trình trung học phổ thông, và học nghề bị coi là "kém sang". Chính tâm lý này khiến phần lớn học sinh sau trung học cơ sở vẫn tập trung vào kỳ thi lớp 10 công lập. "Khi tất cả học sinh đều hướng tới cùng một con đường học tập, áp lực thi cử ở 'bậc trung gian' như kỳ thi lớp 10 sẽ gia tăng mạnh", ông phân tích.
Mục tiêu phân luồng chưa đạt được
Năm 2018, Chính phủ đã phê duyệt Đề án giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 – 2025, đặt mục tiêu đến năm 2025, ít nhất 40% học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở sẽ theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp. Tuy nhiên, số liệu thống kê tại Hà Nội cho thấy, mỗi năm có khoảng 130.000 học sinh lớp 9 tốt nghiệp, nhưng chỉ khoảng 15 - 16% trong số này lựa chọn học nghề, thấp hơn nhiều so với chỉ tiêu 40% đề ra.
Tiến sĩ Đồng Văn Ngọc, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, cho rằng có hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất, nhiều người vẫn mặc định coi đại học là con đường duy nhất để có việc làm ổn định, dù thực tế nhiều cử nhân thất nghiệp hoặc làm trái ngành hơn so với người học nghề. Thứ hai, hệ thống giáo dục nghề nghiệp còn bất cập, như việc học sinh trung học cơ sở muốn học trung cấp nghề kết hợp văn hóa gặp nhiều khó khăn, và mạng lưới trường nghề ở vùng sâu, vùng xa còn hạn chế.
Theo ông Ngọc, trên thực tế, con đường học vấn không phải là yếu tố duy nhất quyết định thành công. Điều quan trọng là mỗi người cần lựa chọn hướng đi phù hợp với sở thích và sở trường của mình. Một nữ hiệu trưởng tại một cơ sở giáo dục nghề nghiệp ở Hà Nội cho biết, nhiều trường nghề hiện nay đã có nhiều chương trình đào tạo gắn với nhu cầu của doanh nghiệp. Tuy nhiên, "phụ huynh thường ưu tiên cho con học trung học phổ thông công lập trước, kể cả khi học sinh chưa xác định rõ định hướng nghề nghiệp, làm áp lực thi cử không giảm", bà nói.
Kinh nghiệm từ các nước phát triển
Ở nhiều quốc gia phát triển, như Đức và Hàn Quốc, phân luồng học sinh diễn ra sớm và hiệu quả: Học sinh được tư vấn hướng nghiệp từ cấp trung học cơ sở, giáo dục nghề nghiệp được coi là lựa chọn bình đẳng với học thuật, hệ thống trường nghề hấp dẫn, liên kết doanh nghiệp, đảm bảo cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. "Nếu không thay đổi nhận thức xã hội, nâng cao sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp và mở rộng hệ thống trường công lập, áp lực thi lớp 10 ở Hà Nội sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao", Tiến sĩ Lê Viết Khuyến nhận định.
