Chuyên gia tâm lý Lee Darang: 'Chìa khóa vàng' giúp cha mẹ hiểu trẻ rối loạn lo âu
Cuốn sách của chuyên gia tâm lý học đường Lee Darang, được xuất bản bởi Thái Hà Books và NXB Công thương, đang được xem như một "chìa khóa vàng" quý giá. Tác phẩm này không chỉ giúp cha mẹ thấu hiểu sâu sắc hơn về những vấn đề tâm lý phức tạp mà trẻ em thường phải đối mặt, mà còn cung cấp các giải pháp thiết thực để hỗ trợ trẻ xây dựng sự tự tin vững vàng và trưởng thành một cách lành mạnh về mặt tinh thần.
Điểm mạnh bất ngờ của những đứa trẻ nhút nhát
Nhiều bậc phụ huynh không khỏi lo lắng khi con cái tỏ ra nhút nhát, rụt rè trong những môi trường mới lạ. Tuy nhiên, các chuyên gia tâm lý nhận định rằng, những đứa trẻ có tính cách này, một khi đã quen thuộc với môi trường xung quanh, thường sẽ trở nên ổn định và bền vững hơn hẳn. Do đó, khi con cái biểu hiện sự nhút nhát, cha mẹ nên chủ động tìm cách giúp bé thích nghi dần dần với những thay đổi, thay vì ép buộc hay lo lắng thái quá.
Nỗi sợ hãi trước sự không chắc chắn: Nguyên nhân sâu xa
Một yếu tố then chốt trong hành vi né tránh rủi ro ở trẻ chính là "sợ hãi trước sự không chắc chắn". Mặc dù nghe có vẻ tương đồng với lo lắng quá mức, nhưng trường hợp này lại mang những đặc điểm riêng biệt và phức tạp hơn. Nếu lo lắng dự đoán thường là những nỗi sợ hãi mơ hồ về những điều có thể không xảy ra, thì nỗi sợ sự không chắc chắn lại là cảm giác sợ hãi mãnh liệt về những tình huống mà trẻ không thể dự đoán một cách chính xác hoặc rõ ràng.
Những kích thích mới lạ và môi trường xa lạ, nơi trẻ không thể chắc chắn về kết quả như "mình biết rõ" hay "có thể đoán trước", thường khiến trẻ cảm thấy vô cùng sợ hãi và bất an. Vì vậy, bất kỳ sự thay đổi nào so với hiện tại cũng có thể khiến trẻ tỏ ra thụ động, né tránh, hoặc thậm chí phản ứng mạnh mẽ bằng cách từ chối, cảm thấy khó chịu về mặt cảm xúc cho đến khi thực sự làm quen được.
Thách thức và cơ hội trong quá trình thích ứng
Những đứa trẻ sợ hãi quá mức trước sự không chắc chắn thường mất nhiều thời gian hơn để thích ứng so với các bạn cùng trang lứa khi bước vào nhà trẻ, mẫu giáo, hoặc trường học. Trẻ cũng có xu hướng khó khăn trong việc tham gia hoặc từ chối những hoạt động mới. Điều này khiến nhiều bố mẹ lo lắng rằng con sẽ phải trải qua những khoảng thời gian mệt mỏi, khó khăn mỗi khi có sự thay đổi môi trường, đặc biệt là khi đã thích ứng rồi lại phải đối mặt với bài tập về nhà hoặc lớp học mới.
Tuy nhiên, một trong những điểm mạnh đáng ngạc nhiên của những trẻ này chính là: khi đã thực sự thích nghi được với sự kích thích và môi trường mới, đồng thời cảm thấy an toàn, các bé sẽ học tập tốt hơn và ổn định hơn hẳn so với những trẻ khác. Trẻ có thể tỏ ra vui vẻ, hoạt bát và năng động như chưa bao giờ từng sợ hãi. Sự chuyển biến mạnh mẽ này đôi khi lại chính là điểm khiến bố mẹ cảm thấy bối rối và khó hiểu.
Sự rụt rè khi gặp người lạ: Biểu hiện rõ ràng hơn
Ở một số trẻ, đặc điểm né tránh rủi ro biểu hiện rõ ràng và mạnh mẽ hơn do căng thẳng liên quan trực tiếp đến "con người" và "mối quan hệ". Đây chính là hiện tượng thường được gọi là "sự rụt rè khi gặp người lạ". Nhiều bố mẹ thường nhầm lẫn sự rụt rè nhút nhát này với cảm giác xấu hổ thông thường, hoặc thậm chí coi đó là biểu hiện của rụt rè, lo lắng dự đoán ở người mắc chứng rối loạn lo âu.
Không ít phụ huynh tỏ ra lo lắng khi con không thể hòa nhập vào trò chơi cùng bạn bè đồng trang lứa, hoặc khi con không chào hỏi hàng xóm quen thuộc. Một trong những nguyên nhân sâu xa dẫn đến hành động này chính là nỗi sợ người lạ tiềm ẩn. Trẻ có thể vẫn muốn chào hỏi, đến gần và nói chuyện, nhưng khi nghĩ đến đó là một điều mới mẻ và xa lạ, trẻ lại cảm thấy lo lắng và sợ hãi đến mức không thể thực hiện hành động.
Một số bố mẹ chia sẻ sự băn khoăn: "Hàng xóm ngày nào cũng gặp nhưng con tôi không chào hỏi", hay "Ngay cả bà nội thường xuyên gặp gỡ mà bé cũng tỏ ra kháng cự. Thật sự là nan giải". Thực tế, có thể đối với bố mẹ, đó là những người thường xuyên gặp gỡ và quen biết, nhưng với bé thì lại không hoàn toàn như vậy. Tuy gặp gỡ thường xuyên, nhưng những tương tác đó không mang lại cho bé cảm giác thân thiết thực sự, và vì không biết trước được điều gì sẽ xảy ra, nên vẫn khiến trẻ cảm thấy lo lắng và sợ hãi dai dẳng.
