3 Dấu Hiệu Cảnh Báo Trẻ Thiếu Tự Tin Trầm Trọng Và Cách Giúp Con Vượt Qua
Theo chuyên gia tâm lý Kamphoff, sự tự tin là một trong những yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất đối với hiệu suất, hạnh phúc và thành công của mỗi người. Quá trình xây dựng sự tự tin kéo dài suốt đời, bởi chúng ta luôn phải đối mặt với thất bại và nghịch cảnh có thể làm lung lay niềm tin vào bản thân. Tuy nhiên, hầu hết trẻ em sẽ không chủ động nói với cha mẹ rằng mình thiếu tự tin hay đang cần được động viên. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý đến những dấu hiệu cảnh báo để kịp thời hỗ trợ con.
1. Tự Nói Tiêu Cực Về Bản Thân
Một dấu hiệu dễ nhận thấy của sự tự tin thấp là trẻ liên tục tự trách móc bản thân sau thất bại. Điều này có thể thể hiện qua những câu tự nhận mình không đủ thông minh hoặc dự đoán trước sẽ thất bại. Nếu trẻ thường xuyên nói những câu nặng nề như “Con thật thảm hại” hay “Con thật ngu ngốc”, cha mẹ nên nhắc con rằng thất bại, khó khăn chỉ là tạm thời và không định nghĩa giá trị của một con người. Đồng thời, cha mẹ hãy giúp trẻ nhìn nhận thất bại như cơ hội để học hỏi và phát triển bản thân.
2. So Sánh Bản Thân Quá Mức
Một dấu hiệu khác của sự thiếu tự tin là trẻ liên tục so sánh mình với bạn bè mà chúng cho là giỏi hơn. Theo bà Kamphoff, so sánh là điều tự nhiên vì nó giúp con người hiểu vị trí của mình trong xã hội. Tuy nhiên, chúng ta thường không so sánh toàn bộ bản thân với toàn bộ con người của người khác. Do đó, cha mẹ nên khuyến khích trẻ tập trung vào những khía cạnh có thể kiểm soát được. Chẳng hạn, bạn có thể hỏi: “Việc so sánh này giúp con nhận ra mình thực sự mong muốn hay coi trọng điều gì?”. Câu trả lời có thể trở thành dữ liệu hữu ích để trẻ đặt ra mục tiêu thực tế và lập kế hoạch đạt được chúng.
Bà Kamphoff chỉ ra việc đặt mục tiêu và nỗ lực đạt được mục tiêu là cách hiệu quả để xây dựng sự tự tin. Bên cạnh đó, cha mẹ cũng nên nhắc con rằng nhiều khi, chúng đang so sánh bản thân với phiên bản lý tưởng của người khác, đặc biệt khi những hình ảnh đó đến từ mạng xã hội. Điều này có thể làm trầm trọng thêm cảm giác tự ti và thiếu tự tin ở trẻ.
3. Ngôn Ngữ Cơ Thể Và Mức Năng Lượng Thấp
Trẻ có thể giữ im lặng, nhưng điều đó không có nghĩa là con đang ổn. Sau mỗi sai lầm, tiếng nói nội tâm của trẻ thường đầy rẫy những lời phán xét và tự ti về bản thân. Cha mẹ có thể nhận thấy những thay đổi như vai rũ xuống, ít cười hơn, thiếu năng lượng hoặc không còn muốn tham gia các hoạt động từng yêu thích. Bà Kamphoff khuyên cha mẹ nên làm gương cho con trong cách xử lý cảm xúc tiêu cực, thay vì cố gắng kìm nén chúng.
Đừng vội buông lời “đừng buồn nữa”, hãy kiên nhẫn cùng con gọi tên từng cảm xúc. Đó chính là nền tảng giúp trẻ học cách thấu hiểu và chấp nhận chính mình. Nếu trẻ khó diễn đạt cảm xúc, cha mẹ có thể giúp con phân tích. Kamphoff gợi ý phương pháp PCR (Pause – Calm down – Respond), tức tạm dừng, hít thở để bình tĩnh, rồi mới phản ứng trước một tình huống khó khăn. “Bạn có thể dạy trẻ cách điều chỉnh cảm xúc. Điều đó sẽ giúp chúng xây dựng sự tự tin”, Kamphoff nói. “Đặc biệt trong những lúc áp lực, khả năng tự kiểm soát là yếu tố rất quan trọng”.
Trong một số trường hợp nghiêm trọng, những dấu hiệu này có thể liên quan đến các vấn đề sức khỏe tâm thần như trầm cảm lâm sàng. Khi đó, cha mẹ nên tham khảo ý kiến chuyên gia tâm lý để được hỗ trợ kịp thời. Bên cạnh đó, tăng cường sự tự tin không đồng nghĩa với việc nuôi dưỡng sự kiêu ngạo. Do đó, cha mẹ nên khen ngợi nỗ lực và thái độ của con một cách thực tế, thay vì phóng đại thành tích để thổi phồng cái tôi của trẻ.
“Hãy chú ý cách trẻ phản ứng với sai lầm hoặc thất bại”, Kamphoff nói. Bà cho rằng việc giúp con lấy lại sự tự tin sau những vấp ngã tạm thời nên là một trong những ưu tiên hàng đầu của cha mẹ. Nhiều nghiên cứu cho thấy điều này giúp trẻ phát triển những phẩm chất quan trọng để trưởng thành, như khả năng thích nghi với khó khăn và dám chấp nhận rủi ro trong cuộc sống.
