Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 khép lại tương đối an toàn, nghiêm túc trong bối cảnh nhiều thay đổi về tổ chức bộ máy, thời tiết bất lợi ở một số địa phương, áp lực gian lận công nghệ cao… Thành công ấy đáng ghi nhận, nhưng cũng cần nhìn vào những điểm còn bất cập để kỳ thi năm sau công bằng hơn, an toàn hơn và nhân văn hơn.
Bối cảnh nhiều thay đổi
Kỳ thi tốt nghiệp THPT khóa 2025–2026 diễn ra trong một bối cảnh nhiều thay đổi: năm đầu triển khai tinh thần Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đổi mới, đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; đồng thời đất nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Vì vậy, đây không chỉ là một kỳ thi tốt nghiệp, mà còn là một bài kiểm tra năng lực phối hợp của cả hệ thống. Việc kỳ thi diễn ra cơ bản an toàn, nghiêm túc, đúng kế hoạch cho thấy nỗ lực rất lớn của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT), các địa phương và các lực lượng chức năng.
Công tác chỉ đạo và điều hành chủ động
Điểm đáng ghi nhận trước hết là công tác chỉ đạo, điều hành đã được chuẩn bị khá chủ động. Bộ GDĐT ban hành hướng dẫn, lịch thi, quy chế và các yêu cầu kỹ thuật tương đối sớm; các địa phương chuẩn bị điểm thi, cán bộ coi thi, cơ sở vật chất, phương án y tế, giao thông, điện, nước, an ninh và tình huống dự phòng.
Sự phối hợp giữa các cơ quan trung ương, Bộ GDĐT, Bộ Công an, các bộ, ngành, chính quyền địa phương và các lực lượng tại cơ sở cho thấy cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc. Điều này càng đáng ghi nhận trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Khi đầu mối hành chính, phân cấp quản lý và trách nhiệm địa phương có sự điều chỉnh, việc nơi này, nơi khác phát sinh lúng túng nhất định trong triển khai là có thể hiểu được. Tuy vậy, kỳ thi vẫn được tổ chức khá thông suốt. Từ bảo vệ đề thi, vận chuyển đề, bảo đảm an ninh điểm thi, phân luồng giao thông, hỗ trợ thí sinh gặp khó khăn, đến xử lý tình huống thời tiết, các khâu cơ bản được chuẩn bị và triển khai tốt.
Cấu trúc thi ổn định
Điểm đáng ghi nhận nữa là kỳ thi tiếp tục giữ ổn định cấu trúc đã chuyển đổi từ năm 2025: thí sinh thi hai môn bắt buộc là Toán, Ngữ văn và hai môn lựa chọn. Trong năm thứ hai vận hành theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, sự ổn định này giúp học sinh, phụ huynh và nhà trường yên tâm hơn, đồng thời tạo điều kiện để các địa phương tập trung vào khâu tổ chức thực thi.
Đề thi theo hướng đánh giá năng lực
Đề thi năm nay nhìn chung tiếp tục đi theo tinh thần đánh giá năng lực, không chỉ kiểm tra trí nhớ. Đề Ngữ văn có xu hướng mở, khuyến khích học sinh suy nghĩ, bày tỏ quan điểm, liên hệ với đời sống. Các môn trắc nghiệm có cấu trúc theo hướng cơ bản, vận dụng và phân hóa. Tuy nhiên, mức độ phân hóa và độ phù hợp của đề thi vẫn cần được đánh giá sau khi có phổ điểm, nhất là khi kết quả kỳ thi vẫn được nhiều cơ sở giáo dục đại học sử dụng để tuyển sinh.
Riêng đề Ngữ văn, theo tôi, cũng có một điểm nên rút kinh nghiệm. Ngữ liệu có thể hiện đại, nhưng đề thi quốc gia không nên mặc định mọi thí sinh đều quen với các biểu tượng công nghệ toàn cầu. Đề mở đến đâu vẫn phải giữ nguyên tắc công bằng về vốn sống và điều kiện tiếp cận thông tin.
Vi phạm quy chế và bài học về công nghệ
Một điểm vẫn cần nhìn thẳng là còn thí sinh vi phạm quy chế vì mang điện thoại vào phòng thi và bị xử lý, dù quy định đã được phổ biến rất kỹ. Đây không phải là lỗ hổng lớn trong tổ chức, nhưng cho thấy việc nhắc quy chế chung chung chưa đủ. Với học sinh hiện nay, điện thoại gần như là vật bất ly thân, nên cần hướng dẫn bằng tình huống cụ thể: gửi điện thoại ở đâu, lỡ mang nhầm thì báo ai, khi ra ngoài phòng thi phải theo quy trình nào, hậu quả của từng vi phạm ra sao. Cán bộ coi thi cũng cần được tập huấn kỹ hơn về rủi ro công nghệ cao.
Công bố thông tin kịp thời
Sau kỳ thi, Bộ GDĐT đã họp báo và công bố sớm một số dữ liệu ban đầu về công tác tổ chức, tình hình dự thi, số trường hợp vi phạm quy chế và các tình huống phát sinh. Đây là điểm tích cực, vì thông tin chính thức giúp xã hội tránh suy đoán. Khi có kết quả chấm thi và phổ điểm, cần tiếp tục phân tích sâu hơn về độ phân hóa từng môn, chênh lệch giữa các nhóm thí sinh, những bất cập trong tổ chức nếu có, cũng như các dạng vi phạm mới liên quan đến thiết bị công nghệ.
Kết quả thi không chỉ phục vụ xét tốt nghiệp hay tuyển sinh, mà còn là căn cứ để địa phương nhìn lại việc đầu tư nguồn lực, bồi dưỡng giáo viên, tổ chức dạy học và điều chỉnh chính sách giáo dục theo hướng dựa trên dữ liệu và bằng chứng.
Nhìn tổng thể
Nhìn tổng thể, đến thời điểm này, kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 là một nỗ lực tổ chức đáng ghi nhận. Kỳ thi gọn, an toàn, điều hành chủ động hơn, phối hợp liên ngành tốt hơn, quy chế được truyền thông rộng hơn, đề thi có xu hướng gần hơn với yêu cầu đánh giá năng lực. Những hạn chế còn lại không phủ nhận kết quả chung, nhưng nên biết rút kinh nghiệm từ những chi tiết nhỏ để năm sau công bằng hơn, an toàn hơn và nhân văn hơn.
