Chiều 15.7, trao đổi với báo Thanh Niên, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đã đưa ra nhận định về mô hình thi tốt nghiệp THPT hiện nay. Bà cho rằng mô hình này không phải là nguyên nhân trực tiếp của tiêu cực, nhưng là yếu tố làm tăng sức nặng của kỳ thi và khiến hậu quả của mỗi sai phạm trở nên nghiêm trọng hơn.
Không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào một kỳ thi
Theo bà Nga, một đề thi rất khó có thể cùng lúc đáp ứng tốt yêu cầu vừa để xét tốt nghiệp THPT, vừa là căn cứ xét tuyển đại học, cao đẳng. Nếu đề thiên về đánh giá chuẩn đầu ra thì khả năng phân loại sẽ hạn chế. Ngược lại, nếu quá chú trọng phân hóa thì sẽ tạo áp lực lớn đối với mục tiêu xét tốt nghiệp.
Bà Nga nhấn mạnh: "Không nên tiếp tục đặt lên một kỳ thi quá nhiều kỳ vọng và quá nhiều nhiệm vụ. Đã đến lúc cần nghiên cứu tách rõ chức năng đánh giá tốt nghiệp THPT với chức năng tuyển sinh đại học." Bà đề xuất mô hình phù hợp hơn là kỳ thi tốt nghiệp THPT tiếp tục được tổ chức theo hướng tinh gọn, tập trung đánh giá chuẩn đầu ra của giáo dục phổ thông.
Phát huy quyền tự chủ của các trường đại học
Đối với tuyển sinh đại học, bà Nga cho rằng các cơ sở đào tạo cần phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm, được lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với đặc thù ngành đào tạo. Tuy nhiên, bà cũng băn khoăn về xu hướng mỗi trường tổ chức một kỳ thi riêng, điều này sẽ khiến áp lực đối với học sinh không giảm mà còn tăng lên.
Bà Nga đề xuất nên phát triển một số kỳ thi chuẩn hóa dùng chung theo vùng hoặc theo nhóm trường, được tổ chức nhiều đợt, tại nhiều địa điểm và được nhiều cơ sở đào tạo công nhận. Cách làm này vừa phát huy quyền tự chủ của các trường, vừa tránh tình trạng "mạnh ai nấy làm".
Áp lực từ giá trị điểm số
Nhấn mạnh việc gian lận trước hết xuất phát từ con người, song bà Nga cũng cho rằng cần thẳng thắn nhìn nhận rằng khi một kỳ thi đồng thời quyết định việc tốt nghiệp và cơ hội vào đại học thì giá trị của từng điểm số trở nên rất lớn. Bà phân tích: "Một chênh lệch rất nhỏ về điểm cũng có thể làm thay đổi cơ hội trúng tuyển của thí sinh. Chính điều đó làm gia tăng áp lực thành tích và động cơ can thiệp vào kết quả nếu công tác tổ chức còn sơ hở. Mô hình hiện nay không phải là nguyên nhân trực tiếp của tiêu cực, nhưng là yếu tố làm tăng sức nặng của kỳ thi và khiến hậu quả của mỗi sai phạm trở nên nghiêm trọng hơn."
Giải pháp xây dựng kỳ thi thực chất, công bằng, minh bạch
Về giải pháp để xây dựng một kỳ thi thực chất, công bằng và minh bạch, theo bà Nga, đầu tiên phải xác định rõ mục tiêu của kỳ thi. Khi mục tiêu rõ ràng thì việc xây dựng đề thi, tổ chức thi và đánh giá kết quả mới phù hợp.
Tiếp đó, cần rà soát toàn bộ quy trình tổ chức thi theo nguyên tắc không để một cá nhân hoặc một nhóm người có thể chi phối một khâu quan trọng. Công tác lựa chọn, tập huấn cán bộ coi thi, chấm thi, thanh tra phải được thực hiện nghiêm túc, thực chất.
Cùng đó, cần tăng cường thanh tra độc lập, kiểm tra đột xuất ở những khâu có nguy cơ cao và ứng dụng mạnh mẽ công nghệ để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường trong phổ điểm, dữ liệu bài thi hoặc kết quả thi. Bên cạnh đó, phải có cơ chế bảo vệ người phản ánh tiêu cực và xử lý trách nhiệm thật nghiêm minh đối với mọi cá nhân vi phạm.
Quan trọng hơn cả, mọi phương án xử lý sau khi xảy ra sai phạm phải đặt quyền lợi hợp pháp của học sinh lên hàng đầu. Không thể để những em chấp hành đúng quy chế phải chịu thiệt thòi vì sai phạm của người khác.
"Mục tiêu cuối cùng là xây dựng được một cơ chế đánh giá đúng năng lực, giảm áp lực, bảo đảm công bằng và tuyển chọn được người học phù hợp với yêu cầu đào tạo. Chỉ khi đó, kỳ thi mới thực sự trở thành thước đo đáng tin cậy đối với người học và toàn xã hội", đại biểu nêu quan điểm.
