Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đề ra nhiều nhiệm vụ và giải pháp quan trọng. Trong đó, trọng tâm là xây dựng đội ngũ nhà giáo đạt chuẩn, nâng cấp cơ sở vật chất trường lớp, và cải thiện chất lượng giáo dục mầm non cùng phổ thông. Những yếu tố này được xem là nền móng vững chắc để giáo dục và đào tạo thực sự trở thành động lực then chốt cho sự phát triển bứt phá của đất nước, góp phần hình thành con người Việt Nam phát triển toàn diện trong thời đại mới.
Bình đẳng trong tiếp cận giáo dục: Mục tiêu chiến lược
Bình đẳng trong tiếp cận giáo dục không chỉ là mục tiêu chiến lược của nhiều quốc gia trên thế giới mà còn là thước đo cho khả năng bứt phá và phát triển của mỗi dân tộc. Đây cũng là vấn đề cấp bách được đặt ra trong Nghị quyết 71-NQ/TW.
Khoảng trống giữa các vùng, miền
Theo Báo cáo Giám sát Giáo dục toàn cầu năm 2026 của UNESCO, số lượng trẻ em và thanh thiếu niên không được đến trường đã tăng lên 273 triệu người, do tác động của tăng trưởng dân số, khủng hoảng và thiếu hụt ngân sách. Tiến độ cải thiện giáo dục đã chậm lại từ năm 2015, đặc biệt tại châu Phi cận Sahara. Hơn 1/6 trẻ em thế giới sống trong khu vực xung đột, làm gia tăng số trẻ không được đến trường.
Tổng Giám đốc UNESCO, ông Khaled El-Enany, bày tỏ lo ngại về xu hướng ngày càng nhiều thanh niên bị tước cơ hội giáo dục. Tuy nhiên, vẫn có những tín hiệu tích cực: từ năm 2000, số học sinh toàn cầu tăng thêm 327 triệu, đạt 1,4 tỷ vào năm 2024. Một số quốc gia như Madagascar, Togo, Morocco, Việt Nam, Georgia và Thổ Nhĩ Kỳ đã giảm tỷ lệ trẻ không đi học ít nhất 80%.
Việc Việt Nam nằm trong số ít quốc gia đạt kết quả ấn tượng trong giảm tỷ lệ trẻ không được đi học cho thấy tín hiệu tích cực trong xây dựng nền giáo dục công bằng. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn khoảng trống về cơ hội tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền.
Mục tiêu giảm chỉ số bất bình đẳng dưới 10%
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng, một trong những điểm nghẽn lớn của ngành giáo dục là mở rộng cơ hội học tập, đảm bảo tiếp cận giáo dục công bằng và chất lượng cho mọi người dân. Đây không chỉ là yêu cầu nâng cao dân trí mà còn là nền tảng phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hình thành thế hệ công dân mới, công dân toàn cầu.
Do đó, cần tạo điều kiện tối đa để học sinh được học, tiến tới phổ cập giáo dục phổ thông và các trình độ tương đương. Việc mở rộng cơ hội học tập cũng góp phần giảm áp lực thi cử, dạy thêm, học thêm và giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh từ cạnh tranh giáo dục.
Nghị quyết 71-NQ/TW đặt mục tiêu giảm chỉ số bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục xuống dưới 10% vào năm 2030. Đây là cam kết mạnh mẽ hướng tới xã hội học tập bình đẳng. Song song đó, mục tiêu phổ cập giáo dục được đẩy mạnh: hoàn thành phổ cập cho trẻ em từ 3-5 tuổi ở bậc mầm non, duy trì và nâng cao chất lượng phổ cập tiểu học và trung học cơ sở.
Vai trò chủ đạo của Nhà nước và chính sách hỗ trợ
Nghị quyết 71-NQ/TW nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước trong điều tiết ngân sách. Nguồn vốn đầu tư ưu tiên cho vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Chính sách hỗ trợ người học được đổi mới toàn diện: học bổng, trợ cấp, miễn giảm học phí và hỗ trợ chi phí học tập, đặc biệt cho học sinh nghèo, người khuyết tật và người học tại vùng đặc biệt khó khăn.
Hệ thống trường phổ thông dân tộc nội trú, bán trú và trung tâm giáo dục khuyết tật tiếp tục được củng cố, đóng vai trò là mái nhà chung cho các nhóm yếu thế. Công bằng giáo dục còn mở rộng sang giáo dục nghề nghiệp và đại học thông qua quỹ tín dụng đào tạo và chính sách đặt hàng của địa phương. Hệ thống giáo dục được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt và liên thông giữa các cấp học.
Xóa bỏ khoảng cách số và kiên cố hóa trường lớp
Trong bối cảnh khoa học công nghệ phát triển, việc tiếp cận công nghệ và phương pháp giảng dạy hiện đại phản ánh khía cạnh công bằng giáo dục. Nghị quyết 71-NQ/TW xem chuyển đổi số là công cụ then chốt xóa bỏ khoảng cách địa lý, giúp người học ở mọi vùng miền tiếp cận giáo dục bình đẳng.
Về hạ tầng vật chất, mục tiêu kiên cố hóa trường lớp được đặt lên hàng đầu. Các phòng học tạm sẽ được thay thế bằng công trình bền vững, đảm bảo điều kiện dạy và học tối thiểu, giúp học sinh vùng khó được đến trường trong môi trường an toàn.
Chính sách đãi ngộ nhà giáo và đào tạo địa phương
Để thu hút và giữ chân nhà giáo tâm huyết, Nhà nước xây dựng chế độ tiền lương và phụ cấp ưu đãi vượt trội, đặc biệt là phụ cấp 100% cho giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo. Chính sách cử tuyển và đào tạo theo địa chỉ được thực hiện bài bản nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên là người địa phương, hiểu rõ phong tục và ngôn ngữ của đồng bào.
Tại xã Thanh Nưa, tỉnh Điện Biên, thầy và trò Trường trung học cơ sở Thanh Luông nỗ lực vượt khó tiếp cận tri thức. Trường có 11 lớp với 397 học sinh, dãy phòng học mới đang xây dựng, nhà trường đã mượn nhà văn hóa bản để tổ chức hoạt động trải nghiệm. Hiệu trưởng Nguyễn Đức Hồng chia sẻ: Nhà trường nhanh chóng triển khai chuyển đổi số, phổ cập AI trong dạy và học, đồng thời phát triển câu lạc bộ văn nghệ, ngoại ngữ, hội họa để học sinh phát triển toàn diện.
Trường cũng tổ chức khóa bồi dưỡng ứng dụng AI và công nghệ số cho toàn bộ cán bộ, giáo viên. Những bài giảng sinh động qua công cụ hiện đại là kết quả đầu tiên cho quá trình nâng cao chất lượng giáo dục, hướng đến bình đẳng trong tiếp cận tri thức của học sinh địa phương.
Thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện đức, trí, thể, mỹ theo tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW, Trường trung học cơ sở Thanh Luông đẩy mạnh các câu lạc bộ năng khiếu, tạo sân chơi công bằng cho mọi học sinh bộc lộ khả năng và sở thích cá nhân.
Đặt con người vào vị trí trung tâm, lấy năng lực học tập của người học làm nền tảng nâng cao chất lượng giáo dục thực chất, bền vững là tiền đề và đích đến của Nghị quyết 71-NQ/TW. Hành trình hiện thực hóa mục tiêu này đầy trăn trở nhưng mở ra nhiều cơ hội, đòi hỏi sự chung tay của cả hệ thống chính trị và những người làm giáo dục, vì tương lai không để ai bị bỏ lại phía sau.
