Nhiều học sinh và phụ huynh hiện nay chỉ mong muốn đậu vào trường đại học top đầu mà ít quan tâm đến việc chọn ngành, chọn nghề cho bản thân. Theo PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình, điều này dẫn đến tình trạng sinh viên chán nản, bỏ học giữa chừng hoặc ra trường làm trái ngành, gây lãng phí nguồn lực gia đình và xã hội.
Phân biệt ngành học, chuyên ngành, nghề và vị trí việc làm
Ngành học là lĩnh vực đào tạo rộng, ví dụ: kinh tế, quản trị kinh doanh, công nghệ thông tin. Chuyên ngành là hướng đi sâu hơn, như trong ngành công nghệ thông tin có thể chọn trí tuệ nhân tạo (AI), khoa học dữ liệu, an toàn thông tin. Nghề là lĩnh vực công việc sau khi ra trường, còn vị trí việc làm là chức danh cụ thể tại doanh nghiệp.
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh: “Ngành học là con đường lớn; chuyên ngành là làn đường; nghề là hướng đi; vị trí công việc là điểm đến cụ thể.” Nếu không phân biệt rõ, học sinh dễ chọn ngành theo cảm tính.
Tiêu chuẩn chọn ngành, chuyên ngành phù hợp
Thứ nhất, năng lực học tập. Ví dụ, ngành tài chính cần toán và phân tích; luật cần đọc hiểu và viết; marketing cần sáng tạo và dữ liệu; kinh doanh quốc tế cần ngoại ngữ; AI cần toán - tin; bán dẫn cần toán - lý.
Thứ hai, sở thích thật. “Thích mua sắm không có nghĩa hợp marketing; thích tiền không có nghĩa hợp tài chính,” PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình lưu ý.
Thứ ba, tính cách nghề nghiệp. Người cẩn thận hợp kế toán, kiểm toán; người năng động hợp kinh doanh, marketing; người thích hệ thống hợp logistics.
Thứ tư, sức bền học tập. Ngành càng triển vọng càng đòi hỏi học thật. Thứ năm, cơ hội tương lai: ưu tiên ngành gắn với nhu cầu nhân lực cao.
Chọn trường nào để trúng tuyển?
Sau khi chọn ngành, thí sinh nên nộp hồ sơ vào ít nhất 3 nhóm và dùng hết 15 nguyện vọng. Nhóm mơ ước (khoảng 6 NV đầu) dành cho trường có điểm cao hơn hoặc bằng điểm thi. Nhóm hiện thực (NV 7-11) dành cho trường có điểm thấp hơn 1-3 điểm. Nhóm an toàn (NV 12-15) dành cho trường thấp hơn 3-5 điểm.
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Thuấn, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Sài Gòn, khuyên: “Đừng chọn được chiếc xe đẹp nhưng lại đi sai đường.” Theo ông, thí sinh nên chọn nghề trước, rồi chọn ngành, cuối cùng mới chọn trường.
Thạc sĩ Nguyễn Thị Kim Phụng, Phó trưởng phòng Tuyển sinh Trường ĐH Tài chính - Marketing, cho rằng thí sinh không nên đặt mục tiêu duy nhất là “đậu ĐH” hay chạy theo danh tiếng trường. Điều quan trọng hơn là xác định nghề nghiệp tương lai, từ đó chọn ngành phù hợp, rồi mới cân nhắc trường có thế mạnh đào tạo ngành đó.
Thạc sĩ Cao Quảng Tư, Giám đốc Tuyển sinh Trường ĐH Quốc tế Sài Gòn, nhấn mạnh: “Tấm bằng ĐH chỉ là tấm vé thông hành, ngành học mới là con đường bạn sẽ đi suốt cuộc đời.”
PGS-TS Đỗ Phú Trần Tình kết luận: “Đừng chọn ngành chỉ vì nó đang ‘sáng đèn’ trên truyền thông; hãy chọn con đường mình đủ năng lực để bước vào, đủ hứng thú để đi tiếp và đủ bản lĩnh để đi xa.”
