Giáo dục nghề nghiệp: Tuyển sinh phải gắn chặt với tuyển dụng để bứt phá
Trong bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh chóng, giáo dục nghề nghiệp không thể tiếp tục duy trì cách tiếp cận tuyển sinh theo hướng “đủ chỉ tiêu” như trước đây. Vấn đề cốt lõi được đặt ra tại hội nghị triển khai công tác tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp năm 2026 là phải chuyển từ tư duy “tuyển sinh bằng truyền thông” sang “tuyển sinh bằng cơ hội việc làm”.
Tư duy mới: Học để làm gì?
Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh, tuyển sinh không chỉ là marketing hay thu hút người học, mà phải trả lời được câu hỏi căn bản: học để làm gì, ra trường làm việc ở đâu, thu nhập ra sao. Tinh thần xuyên suốt của giáo dục nghề nghiệp là “tuyển sinh gắn với tuyển dụng”, nghĩa là toàn bộ quá trình đào tạo phải gắn chặt với doanh nghiệp, với thực hành, với quy trình công nghệ cụ thể để người học có thể làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.
Ở góc độ quản lý trực tiếp, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, kết quả tuyển sinh năm 2025 đạt khoảng 2,2 triệu người học, với tỷ lệ có việc làm sau đào tạo duy trì hơn 85%. “Đây là minh chứng rõ cho hiệu quả của mô hình đào tạo gắn với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt là khi có sự tham gia của doanh nghiệp”, ông Bình nhấn mạnh.
Thực tế địa phương: Tỷ lệ tuyển dụng cao
Thực tế tại địa phương cũng cho thấy xu hướng này. Ông Nguyễn Quang Tuấn, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, cho biết nhiều ngành nghề như dịch vụ nhà hàng-khách sạn, kỹ thuật, công nghệ ô-tô, tự động hóa đã đạt tỷ lệ tuyển dụng gần như 100% ngay sau tốt nghiệp. “Việc gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, đào tạo theo nhu cầu thực tiễn chính là yếu tố quyết định nâng cao hiệu quả việc làm cho người học”, ông Tuấn khẳng định.
Quy mô tăng, cơ cấu lệch: Thách thức cần giải quyết
Năm 2025, giáo dục nghề nghiệp đạt quy mô tuyển sinh hơn 2,2 triệu người, vượt 107% kế hoạch; mạng lưới còn 1.147 cơ sở sau quá trình sắp xếp, tinh gọn. Tuy nhiên, đằng sau những con số tích cực là một thực tế đáng suy nghĩ: cơ cấu tuyển sinh chưa hợp lý giữa các trình độ, ngành nghề và vùng miền.
Trong khi nhóm ngành kỹ thuật-công nghệ chiếm khoảng 42% tổng tuyển sinh, thì nhiều lĩnh vực mũi nhọn vẫn khó thu hút người học. Ở chiều ngược lại, một số ngành nghề lại có dấu hiệu mất cân đối cung-cầu. Điều này phản ánh hạn chế trong công tác dự báo nhân lực và định hướng tuyển sinh.
Tại Thành phố Hồ Chí Minh, bà Dương Hải Thanh, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo địa phương này cho biết, tuyển sinh cao đẳng, trung cấp của Thành phố hiện chưa đạt 50% kế hoạch. Nguyên nhân chủ yếu đến từ sự cạnh tranh với giáo dục đại học, ngành nghề đào tạo chậm cập nhật và một số chính sách chưa đủ sức hấp dẫn. “Nếu không có cơ chế phù hợp và ngành nghề sát thực tiễn, rất khó để thu hút người học vào hệ thống giáo dục nghề nghiệp”, bà Thanh nhìn nhận.
Bên cạnh đó, hiệu quả phân luồng sau trung học chưa đạt yêu cầu, tâm lý chuộng bằng cấp còn phổ biến, trong khi kết nối cung-cầu lao động ở nhiều nơi chưa chặt chẽ. Những hạn chế này khiến tuyển sinh dù đạt về số lượng, nhưng chưa đảm bảo về chất lượng và tính bền vững.
Tái cấu trúc để bứt phá: Ba trụ cột then chốt
Trước những thách thức đặt ra, yêu cầu tái cấu trúc toàn diện hệ thống giáo dục nghề nghiệp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Trong đó, chính sách hỗ trợ người học, chuyển đổi số và liên kết doanh nghiệp được xác định là ba trụ cột then chốt.
Theo Thứ trưởng Lê Quân, cơ chế hỗ trợ người học nếu được thiết kế đúng và trúng sẽ trở thành “chìa khóa” thu hút tuyển sinh, đồng thời góp phần giải quyết bài toán an sinh xã hội và phát triển nguồn nhân lực địa phương.
Cùng với đó, việc triển khai hệ thống dữ liệu quốc gia trong tuyển sinh và quản lý đào tạo sẽ tạo bước chuyển mạnh về minh bạch và hiệu quả. Khi dữ liệu về học tập, văn bằng và việc làm được số hóa, xã hội có thể giám sát rõ hơn chất lượng đào tạo của từng cơ sở.
Đổi mới mạnh mẽ: Từ tư duy đến hành động
Phát biểu kết luận hội nghị, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên Trương Anh Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả về tư duy và hành động. “Nhiệm vụ không chỉ là mở rộng quy mô, mà phải cơ cấu lại ngành nghề, nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là kỹ năng nghề cao để đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng suất lao động”, ông Dũng khẳng định.
Ở tầm dài hạn, giáo dục nghề nghiệp cần phát triển theo mô hình mở, gắn chặt với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội, thúc đẩy các lối vào linh hoạt như hệ 9+, trung học nghề để mở rộng cơ hội cho người học.
Thông điệp rõ ràng: Giải bài toán việc làm
Tuyển sinh, vì thế, không thể tiếp tục là câu chuyện riêng của ngành giáo dục. Khi thị trường lao động ngày càng đòi hỏi kỹ năng thực chất, khi công nghệ làm thay đổi cấu trúc việc làm, thì chỉ những hệ thống đào tạo gắn chặt với thực tiễn mới có thể tồn tại và phát triển.
Thông điệp từ hội nghị là rõ ràng: nếu không giải được bài toán việc làm, tuyển sinh sẽ sớm chạm trần. Nhưng nếu giải được, giáo dục nghề nghiệp sẽ không chỉ thu hút người học, mà còn trở thành trụ cột quan trọng trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia.
