Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM đang từng bước nghiên cứu mô hình tuyển sinh mới phù hợp với điều kiện từng địa phương sau khi sáp nhập, hướng tới xây dựng đô thị giáo dục có quy mô trường lớp lớn nhất cả nước. Theo ông Hồ Tấn Minh, Chánh văn phòng Sở GD-ĐT TP.HCM, từ năm học tới, một số khu vực có đủ cơ sở vật chất và nguồn lực giáo dục có thể triển khai phương thức xét tuyển lớp 10 thay vì tổ chức thi tuyển tập trung như hiện nay.
Phân luồng giáo dục phát huy hiệu quả
Năm học 2025-2026, TP.HCM có 169.972 học sinh lớp 9 hoàn thành chương trình THCS, đạt tỷ lệ gần 99,81%. Tuy nhiên, chỉ có 151.269 em đăng ký dự thi lớp 10 công lập, nghĩa là khoảng hơn 17.000 học sinh đã lựa chọn những hướng đi khác ngoài hệ thống trường THPT công lập. Con số này phản ánh rõ xu hướng phân luồng giáo dục đang dần phát huy hiệu quả. Thay vì tập trung bằng mọi giá vào trường công lập, nhiều học sinh và phụ huynh đã chủ động lựa chọn học nghề, trung tâm giáo dục thường xuyên, trường quốc tế hoặc các mô hình đào tạo kỹ năng chuyên sâu.
Đa dạng hóa mô hình học tập
Ông Hồ Tấn Minh nhận định việc đa dạng hóa lựa chọn học tập là xu thế tất yếu của đô thị lớn như TP.HCM. Mục tiêu của ngành giáo dục không chỉ dừng lại ở việc tổ chức kỳ thi an toàn mà còn hướng đến xây dựng hệ sinh thái giáo dục linh hoạt để học sinh có nhiều cơ hội phát triển phù hợp với năng lực cá nhân. Từ nhiều năm nay, TP.HCM đã ban hành bộ tiêu chuẩn tạm thời phổ cập bậc trung học, bao gồm cấp THCS và THPT, để tiến tới phổ cập cấp THPT theo chủ trương của Đảng và Nhà nước. Khi các loại hình trường phổ thông và tương đương như trường THPT công lập và ngoài công lập, trường trung học nghề, trung tâm GDNN-GDTX được hình thành bài bản, học sinh có thể lựa chọn loại hình học tập phù hợp với năng lực, điều kiện gia đình và định hướng nghề nghiệp. Như vậy, TP sẽ tiến tới không tổ chức thi tuyển đại trà mà thực hiện phương thức xét tuyển vào cấp THPT với tiêu chí đảm bảo công bằng, học sinh học tập theo đúng năng lực, nguyện vọng và gần nhà.
Lộ trình thực hiện
Theo ông Minh, năm học 2026-2027, năm đầu tiên tuyển sinh sau sáp nhập, TP.HCM có xã Thạnh An và đặc khu Côn Đảo thực hiện xét tuyển lớp 10. Trong những năm học tiếp theo, Sở GD-ĐT sẽ tiếp tục nghiên cứu để mở rộng ở những khu vực đủ điều kiện về cơ sở vật chất và số lượng học sinh. Để hiện thực hóa lộ trình giảm áp lực tuyển sinh, bài toán quan trọng nhất chính là cơ sở vật chất. TP hiện triển khai "chiến dịch 150 ngày" nhằm hoàn thành khoảng 1.000 phòng học mới phục vụ năm học 2026-2027, đồng thời hơn 100 dự án trường học đang được rà soát và đẩy nhanh tiến độ. Mục tiêu của TP.HCM là đạt tỷ lệ 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, qua đó tạo điều kiện mở rộng quy mô tuyển sinh và giảm áp lực quá tải nhiều năm qua.
Tiêu chí xét tuyển công bằng, vừa thi vừa xét
Nhiều ý kiến cho rằng cần có tiêu chí xét tuyển để đảm bảo công bằng, không giảm động lực học tập, đồng thời học sinh được học lớp 10 đúng nguyện vọng và chọn được loại hình trường phù hợp. Một hiệu phó trường THPT từng thực hiện xét tuyển lớp 10 cách đây hơn 10 năm cho rằng bên cạnh việc chuẩn bị trường lớp, việc xây dựng bộ tiêu chí tuyển sinh rất quan trọng. Ông đề xuất vẫn nên thi tuyển vào những trường tốp đầu để đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao, tránh hệ lụy như làm đẹp học bạ. Ông Huỳnh Thanh Phú, Hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân, nêu hai hướng tiếp cận: phân tuyến theo địa giới hành chính và xét tuyển theo điểm học bạ. Ông cho rằng giải pháp phù hợp nhất là thực hiện song song thi tuyển và xét tuyển: những khu vực đủ chỗ học có thể xét tuyển theo địa giới hành chính kết hợp học bạ, trong khi các trường chuyên, trường tốp đầu vẫn duy trì thi tuyển.
Đề xuất công thức tính điểm xét tuyển
Ông Huỳnh Thanh Phú đề xuất công thức: Điểm xét tuyển = 30% × Trung bình môn lớp 6, 7, 8 + 70% × Trung bình môn lớp 9 + điểm thưởng + điểm ưu tiên (nếu có). Cách tính này vừa ghi nhận quá trình học tập lâu dài, vừa nhấn mạnh vai trò của năm lớp 9. Để xét học bạ công bằng, cần xây dựng hệ thống đánh giá thống nhất toàn đô thị, tổ chức kiểm tra cuối kỳ lớp 9 chung cho các môn nền tảng, đảm bảo dạy thật, học thật, kiểm tra thật.
