Thông tư số 59/2024/TT-BGDĐT do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, bổ sung nhiều quy định mới mang tính đột phá, lần đầu tiên cho phép ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu nếu đáp ứng điều kiện. Văn bản thay thế Thông tư 44/2011/TT-BGDĐT và Thông tư 11/2013/TT-BGDĐT, cụ thể hóa Luật Nhà giáo, Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học, tạo hành lang pháp lý thống nhất để sử dụng hiệu quả đội ngũ nhà giáo giàu kinh nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Phát huy nguồn lực nhà giáo sau nghỉ hưu
Các quy định trước đây chỉ điều chỉnh hoạt động thỉnh giảng, nhưng Thông tư mới bổ sung cơ chế cho phép cơ sở giáo dục ký hợp đồng lao động toàn thời gian với nhà giáo sau khi nghỉ hưu. Theo đó, Thông tư quy định rõ nguyên tắc ký kết hợp đồng, điều kiện của nhà giáo, thời giờ làm việc, tiền lương, phụ cấp, quyền, trách nhiệm của nhà giáo và trách nhiệm của cơ sở giáo dục. Việc sử dụng nhà giáo sau nghỉ hưu phải bảo đảm không ảnh hưởng đến chiến lược phát triển đội ngũ kế cận, không thay thế đội ngũ nhà giáo cơ hữu và tuân thủ pháp luật lao động. Quy định này nhằm tận dụng nguồn nhân lực chất lượng cao đã nghỉ hưu, đặc biệt là các chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên giàu kinh nghiệm, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng để các cơ sở giáo dục sử dụng họ trong giảng dạy, nghiên cứu khoa học và nâng cao chất lượng đào tạo.
Tạo hành lang pháp lý cho nhà giáo thỉnh giảng
So với các thông tư trước, Thông tư mới không chỉ kế thừa quy định còn phù hợp mà còn mở rộng phạm vi điều chỉnh và hoàn thiện toàn diện cơ chế quản lý hoạt động thỉnh giảng. Thông tư đưa ra khái niệm thống nhất về nhà giáo thỉnh giảng, cơ sở thỉnh giảng và hợp đồng thỉnh giảng; xác định rõ hoạt động thỉnh giảng không chỉ giảng dạy môn học mà còn có thể tham gia hướng dẫn thực hành, nghiên cứu khoa học, biên soạn giáo trình, hướng dẫn khóa luận, luận văn, luận án và các hoạt động chuyên môn khác. Thông tư quy định cụ thể hơn về tiêu chuẩn, điều kiện, định mức giờ thỉnh giảng, quyền và trách nhiệm của nhà giáo thỉnh giảng cũng như của cơ sở giáo dục, tạo cơ sở pháp lý minh bạch. Đồng thời, Thông tư phân định rõ việc áp dụng hợp đồng lao động và hợp đồng dịch vụ tùy theo tính chất hoạt động thỉnh giảng, khắc phục bất cập khi văn bản cũ chưa phân định rõ bản chất pháp lý.
Đổi mới thỉnh giảng, nâng chuẩn đào tạo
Thông tư bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao trách nhiệm của cơ sở giáo dục và nhà giáo. Cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch sử dụng nhà giáo thỉnh giảng, công khai danh sách nhà giáo thỉnh giảng trên trang thông tin điện tử (trừ trường hợp đặc thù), đánh giá định kỳ chất lượng giảng dạy, lấy ý kiến phản hồi của người học và sử dụng kết quả đánh giá làm căn cứ tiếp tục hoặc chấm dứt hợp đồng. Đối với nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu, cơ sở giáo dục phải công khai danh sách, chức danh theo vị trí việc làm và chịu trách nhiệm bảo đảm tỉ lệ sử dụng đội ngũ này theo quy định về kiểm định chất lượng và quy mô đào tạo. Thông tư nêu rõ, các cơ sở giáo dục được sử dụng đội ngũ nhà giáo hợp đồng toàn thời gian sau khi nghỉ hưu để nâng cao chất lượng hoạt động giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học. Kết quả công tác của đội ngũ này là cơ sở để xác định năng lực đào tạo, quy mô tuyển sinh và kiểm định chất lượng. Việc sử dụng đội ngũ này không thay thế các điều kiện bắt buộc về nhà giáo cơ hữu theo quy định pháp luật có liên quan. Quy định mới phù hợp với cách tiếp cận quản trị chất lượng đội ngũ nhà giáo trong bối cảnh mới.
Với những quy định mới, Thông tư 59 không chỉ mở rộng cơ hội để các nhà giáo giàu kinh nghiệm tiếp tục đóng góp cho sự nghiệp giáo dục, mà còn đặt ra cơ chế quản lý chặt chẽ nhằm bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực này, hài hòa giữa yêu cầu phát triển chất lượng đào tạo và chiến lược xây dựng đội ngũ nhà giáo kế cận.
