Số liệu mới nhất từ Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy năm 2026, tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học là hơn 874.000, với hơn 7,18 triệu nguyện vọng. Trong đó, 467.590 thí sinh (chiếm 53,4%) đăng ký vào các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán học) với 2.368.179 nguyện vọng (gần 33%). Đối với 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược thuộc Nghị định số 179/2026, có 331.693 thí sinh đăng ký (gần 38%) và 1.291.839 nguyện vọng (khoảng 18%).
Tỷ lệ thí sinh chọn STEM tăng gấp đôi so với năm trước
So sánh với năm 2025, tổng số thí sinh đăng ký xét tuyển đại học xấp xỉ năm nay (gần 850.000), nhưng số lượng đăng ký vào STEM chỉ khoảng 222.454 (chiếm 26%). Năm 2024, con số này là 180.573 thí sinh (khoảng 24,6%). Như vậy, tỷ lệ thí sinh chọn STEM năm 2026 đã tăng gấp đôi so với năm trước, với hơn một nửa số thí sinh có ít nhất một nguyện vọng STEM và hơn 1/3 chọn các ngành thuộc 15 nhóm ưu tiên phát triển.
Nguyên nhân thúc đẩy thí sinh chọn STEM
Theo Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, sự gia tăng này cho thấy nhận thức của thí sinh và phụ huynh về vai trò của khoa học - công nghệ, kỹ thuật và toán học đã có chuyển biến tích cực. Ông nhấn mạnh: "Các chính sách học bổng, hỗ trợ người học; triển vọng nghề nghiệp; nhu cầu nhân lực và công tác hướng nghiệp đã góp phần tạo thêm động lực lựa chọn."
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM, cũng đánh giá đây là tín hiệu khả quan, cho thấy thí sinh và phụ huynh nhạy bén với định hướng phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước. Ông đặc biệt nhấn mạnh tác động của Nghị định 179, quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược: "Đây chắc chắn là yếu tố hấp dẫn thí sinh."
Xu hướng thí sinh giỏi quan tâm STEM ngày càng tăng
Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Minh Hà, Hiệu trưởng Trường Đại học Mở TP.HCM, cho biết nhóm thí sinh giỏi chọn STEM đang tăng rõ rệt, đặc biệt ở các ngành công nghệ số như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, khoa học máy tính, công nghệ thông tin, an ninh mạng và logistics thông minh. Điều này chứng tỏ STEM không còn là lựa chọn nhỏ lẻ mà đã trở thành xu hướng phát triển nghề nghiệp được nhiều thí sinh có năng lực tốt quan tâm.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Thân Thanh Sơn, Trưởng ban Đào tạo Đại học Công nghiệp Hà Nội, lưu ý rằng sự quan tâm vẫn bị lệch khi thí sinh đổ xô vào các ngành ứng dụng ngắn hạn, trong khi các ngành khoa học cơ bản và công nghệ số lõi đòi hỏi nghiên cứu sâu lại chưa thu hút được nhóm xuất sắc nhất. Ông nhận định: "Xu hướng thí sinh giỏi quan tâm đến khối ngành STEM đang tăng rất mạnh, nhưng cần có thêm chính sách để cân bằng."
Chính sách học bổng và hỗ trợ hiện hành
Theo Nghị định 179, người học 15 nhóm ngành STEM thuộc lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược được hưởng học bổng của Chính phủ. Cụ thể, ở trình độ đại học: chương trình tài năng nhận 5,5 triệu đồng/tháng; ngành vi mạch bán dẫn và khoa học cơ bản nhận 4,2 triệu đồng/tháng; các ngành kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược nhận 3,7 triệu đồng/tháng. Ở trình độ thạc sĩ, mức học bổng lần lượt là 7,4 triệu, 6,3 triệu và 5,5 triệu đồng/tháng. Ở trình độ tiến sĩ, mức cao nhất là 8,4 triệu đồng/tháng cho chương trình tài năng, vi mạch bán dẫn và khoa học cơ bản, và 7,4 triệu đồng/tháng cho các ngành còn lại. Ngoài ra, các trường đại học còn có chính sách riêng cho sinh viên STEM, đặc biệt là chương trình tài năng.
Đề xuất chính sách để nâng tỷ lệ học STEM
Hiện nay, 90% cơ sở giáo dục đại học tham gia đào tạo STEM, nhưng tỷ lệ sinh viên học STEM ở Việt Nam chỉ từ 27-31%, thấp hơn nhiều so với Singapore (46%), Malaysia (50%), Hàn Quốc (35%) và Đức (39%). Đề án đào tạo nguồn nhân lực công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 đặt mục tiêu đến 2030-2035, tỷ lệ người học STEM đạt 40% ở mỗi trình độ, trong đó ít nhất 3% thuộc khoa học cơ bản và 20% thuộc công nghệ số.
Giáo sư - Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM), đề xuất cần thay đổi cơ chế quản lý ngành, nhóm ngành và chỉ tiêu tuyển sinh để tăng số lượng người học vì hiện còn nhiều ràng buộc. Ông cũng nhấn mạnh: "Bên cạnh học bổng, cần hỗ trợ tài chính cho trao đổi doanh nghiệp, giao lưu học thuật quốc tế, kết hợp '3 nhà' tạo hệ sinh thái khoa học, và đầu tư cơ sở vật chất hiện đại cho giảng dạy và nghiên cứu STEM."
Ông Nguyễn Minh Hà cho rằng học bổng là điều kiện cần nhưng chưa đủ, cần xây dựng hệ sinh thái phát triển tài năng toàn diện với lộ trình nghề nghiệp rõ ràng, môi trường đạt chuẩn quốc tế, cơ hội nghiên cứu và tiếp cận doanh nghiệp ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Tiến sĩ Thân Thanh Sơn bổ sung ba yếu tố then chốt: cam kết đầu ra và lộ trình nghề nghiệp đỉnh cao, kiến tạo môi trường học thuật đáng sống với tự do sáng tạo và thiết bị hiện đại, cùng truyền thông khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, giúp thí sinh hiểu rằng theo đuổi khoa học cơ bản và công nghệ số là chìa khóa đưa Việt Nam thoát bẫy thu nhập trung bình.
