Ngay sau kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026, đề thi môn Ngữ văn và tiếng Anh đã gây xôn xao dư luận. Với môn Ngữ văn, dù được đánh giá là đề mở nhưng việc sử dụng ngữ liệu từ cuốn sách “CODE VÀ CÁT - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới” của tác giả Phan Tuấn (bút danh Huskywannafly) do NXB Thế giới liên kết với Spiderum xuất bản năm 2026 đã bị chỉ trích về độ tin cậy. Trong khi đó, đề tiếng Anh tiếp tục bị chê quá khó, thậm chí giáo viên bản ngữ cũng chật vật.
Giải trình về ngữ liệu môn Ngữ văn
Trả lời phóng viên Tiền Phong, ông Nguyễn Ngọc Hà, Phó cục trưởng Cục Quản lý Chất lượng (Bộ GD&ĐT), người được Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng ủy quyền trả lời, cho biết: “Trước hết, tôi cảm ơn sự quan tâm của báo chí. Đối với Ngữ văn, trước hết phải khẳng định, tôi không phải là chuyên gia của bộ môn này. Tôi chỉ trao đổi trên góc độ người tham gia chỉ đạo, tổ chức và chịu trách nhiệm với quá trình xây dựng đề thi.”
Ông Hà nhấn mạnh, việc không sử dụng lại ngữ liệu trong sách giáo khoa là điểm mới quan trọng theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, nhằm tránh học thuộc lòng và đánh giá đúng năng lực thực chất. “Nếu tiếp tục sử dụng những tác phẩm quen thuộc trong sách giáo khoa, học sinh chỉ cần học thuộc bài mẫu là có thể làm bài. Khi đó, kỳ thi rất khó đánh giá được năng lực thực chất”, ông Hà giải thích.
Quy trình thẩm định ngữ liệu trong điều kiện bảo mật
Về câu hỏi ngữ liệu chưa chính xác và tác giả có quan điểm nhạy cảm, ông Hà thừa nhận: “Đúng là bất cứ sự đổi mới nào cũng có thể đối mặt với những rủi ro tiềm ẩn, đặc biệt khi chọn những ngữ liệu không phải của những tác giả lớn đã khẳng định tên tuổi.” Tuy nhiên, ông khẳng định quy trình thẩm định được thực hiện nghiêm ngặt trong điều kiện cách ly tuyệt đối, không internet, không trao đổi thông tin với bên ngoài. Hội đồng ra đề xem xét tác giả, nhà xuất bản, đọc toàn bộ sách để đảm bảo không có nội dung nhạy cảm về chính trị, tư tưởng.
“Có thể nói, trong điều kiện làm việc hiện nay, chúng tôi chỉ có thể thực hiện quy trình thẩm định đến mức đó. Đương nhiên, sau khi đề thi được công bố, với sự phát triển của mạng xã hội, nhiều thông tin mới tiếp tục xuất hiện. Đây là điều mà Hội đồng ra đề phải nghiêm túc tiếp thu để rút kinh nghiệm”, ông Hà nói.
Phản ứng sau dư luận và hướng hoàn thiện
Ngay sau khi xuất hiện các ý kiến, Bộ GD&ĐT đã rà soát toàn bộ quy trình. Ông Hà cho biết: “Qua vụ việc, bản thân chúng tôi cũng thấy cần tiếp tục hoàn thiện quy trình này. Ngay trong quá trình làm việc trong trại đề, chúng tôi đã đề xuất nghiên cứu xây dựng một hệ thống dữ liệu chuẩn để phục vụ việc lựa chọn ngữ liệu.”
Về cách dùng từ “phát minh” trong ngữ liệu gây tranh luận, ông Hà giải thích: “Hội đồng ra đề không cố tình nhấn mạnh hay định hướng thí sinh phải hiểu theo một cách duy nhất. … Điều quan trọng là trong quá trình chấm thi, hội đồng không máy móc áp đặt một cách hiểu duy nhất. Đáp án được xây dựng theo hướng mở, chấp nhận những cách diễn đạt hợp lý, có lập luận và căn cứ.”
Đề tiếng Anh: Khó nhưng phù hợp mục tiêu
Trước phản ánh đề tiếng Anh quá khó, ông Hà khẳng định: “Đề thi tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT không phải là bài kiểm tra năng lực giao tiếp hay đánh giá đầy đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Đây chủ yếu là bài kiểm tra kỹ năng đọc hiểu và khả năng sử dụng ngôn ngữ trong khuôn khổ chương trình phổ thông.”
Ông cũng cho biết, năm nay ban ra đề đã có điều chỉnh kỹ thuật nhưng vẫn đảm bảo độ phân hóa theo Chỉ thị số 20 của Thủ tướng Chính phủ. Sau kỳ thi, Bộ sẽ phân tích phổ điểm, đối chiếu với kết quả thử nghiệm và ý kiến giáo viên để điều chỉnh nếu cần. “Tinh thần của chúng tôi là không bảo thủ”, ông Hà nhấn mạnh.
