Trong bối cảnh công nghệ phát triển và thị trường lao động biến động không ngừng, nhu cầu chuyển đổi nghề nghiệp và học tập suốt đời đã trở thành xu hướng tất yếu. Người học cần được tạo điều kiện thuận lợi để có thêm bằng cấp và nghề nghiệp mới. Mới đây, Bộ GD-ĐT đã ban hành dự thảo Thông tư quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, CĐ và ĐH. Điểm mới đáng chú ý là đề xuất cho phép người học liên thông từ trình độ cao hơn xuống thấp hơn nhằm hoàn thành chương trình đào tạo theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu thị trường lao động.
Công nhận tín chỉ và kết quả học tập
Theo dự thảo, người học ở trình độ cao hơn có thể liên thông về trình độ CĐ hoặc trung cấp, được công nhận các tín chỉ đã tích lũy trước đó. Việc công nhận kết quả học tập và chuyển đổi tín chỉ được thực hiện dựa trên chuẩn đầu ra, nội dung chương trình, khối lượng học tập tích lũy và quy chế đào tạo của cơ sở giáo dục.
Trước đây, liên thông từ ĐH xuống các trình độ thấp hơn chưa có văn bản chính thức, nhưng được điều chỉnh gián tiếp qua các quy định về tuyển sinh và công nhận giá trị chuyển đổi kết quả học tập. Ví dụ, Thông tư 04/2022 (Bộ LĐ-TB-XH cũ) cho phép xem xét công nhận kiến thức, kỹ năng đã có. Luật Giáo dục nghề nghiệp 2014 và 2025 cũng yêu cầu các trường công nhận và chuyển đổi kết quả học tập để tạo điều kiện học tập liên thông và suốt đời.
Nhu cầu học tập tăng cao
Thạc sĩ Phan Thị Lệ Thu, Phó hiệu trưởng Trường CĐ Viễn Đông, cho biết trường đã thực hiện liên thông này từ năm 2019. Sau đại dịch Covid-19 và quá trình sáp nhập, tinh gọn bộ máy, nhu cầu chuyển đổi công việc của người lao động có bằng thạc sĩ, ĐH tăng mạnh. Hiện trường tổ chức 16 lớp cho người tốt nghiệp từ ĐH trở lên, mỗ lớp 30-35 học viên, tăng gấp 10 lần so với trước. Các ngành thu hút gồm kinh tế, luật, quản trị văn phòng, chăm sóc sắc đẹp, điều dưỡng, xét nghiệm y học.
Tiến sĩ Hoàng Văn Phúc, Hiệu trưởng Trường CĐ Bách khoa Sài Gòn, cũng ghi nhận nhiều người có bằng ĐH theo học, không phải vì thất nghiệp mà để chuyển đổi nghề hoặc bổ sung kỹ năng thực hành. Thạc sĩ Trần Phương, Hiệu trưởng Trường trung cấp Việt Giao, cho biết trường tiếp nhận học viên từ nhiều lĩnh vực như sư phạm, kinh tế, CNTT, thậm chí thạc sĩ học thêm nghề bếp, hướng dẫn du lịch để nâng cao kỹ năng.
Thích nghi với thị trường lao động
Lãnh đạo các trường nhận định, trong bối cảnh AI và việc làm thay đổi, người lao động có thể thay đổi nghề nhiều lần. Việc học thêm nghề mới sau ĐH trở thành nhu cầu bình thường. Tiến sĩ Nguyễn Thanh Vân, quyền Hiệu trưởng Trường CĐ Thủ Thiêm, đánh giá dự thảo là căn cứ pháp lý để các trường đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời. Tiến sĩ Hoàng Văn Phúc cho rằng quy định mới phù hợp xu thế, giúp người học học đúng nhu cầu thị trường và năng lực bản thân. Thạc sĩ Trần Phương nhấn mạnh điểm mới không làm giảm giá trị bằng ĐH mà hoàn thiện hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, tiết kiệm thời gian và chi phí.
Xây dựng chương trình đào tạo riêng
Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ xây dựng chương trình linh hoạt cho người học đã có trình độ ĐH. Tiến sĩ Phúc thông tin chương trình thiết kế theo mô đun, tập trung năng lực cốt lõi, miễn trừ học phần phù hợp để rút ngắn thời gian. Trường trung cấp Việt Giao nghiên cứu công nhận kết quả trước đó, miễn giảm học phần đại cương, tập trung vào kỹ năng nghề, thực hành và thực tập. Thạc sĩ Phan Thị Lệ Thu cho biết Trường CĐ Viễn Đông đã thiết kế chương trình phù hợp, nhưng khó khăn là xét chuyển đổi môn học do khác biệt về tên gọi và khối lượng kiến thức, đòi hỏi kiểm tra chặt chẽ.
