25% người Việt dùng AI quyết định du học, chuyên gia nêu vai trò mới của tư vấn viên
Tại tuần lễ giáo dục Đông Á do Hội đồng Anh tổ chức ở Indonesia tuần trước, các đại biểu từ nhiều nước trong đó có Việt Nam đã cập nhật những xu hướng mới trong lĩnh vực du học. Một phát hiện nổi bật là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi căn bản cách phụ huynh và học sinh Việt Nam tìm hiểu thông tin và ra quyết định du học.
AI phá vỡ thế độc quyền thông tin
Ông Nguyễn Thanh Vân, Giám đốc thị trường Việt Nam của AECC Global, chia sẻ với Thanh Niên rằng các chatbot AI đang góp phần phá vỡ thế "độc quyền" thông tin vốn thuộc về các trường đại học nước ngoài, tổ chức giáo dục và đơn vị tư vấn du học. "Khách hàng giờ đây đến với công ty du học đã có nhiều thông tin và hiểu sâu nhu cầu của mình hơn trước," ông Vân nhận định. Điều này tạo ra thách thức mới cho các tư vấn viên: phải tư vấn sao cho có ích hơn trong quá trình khách hàng ra quyết định.
Xu hướng này được khẳng định qua các báo cáo quốc tế. Khảo sát Emerging Futures 8 do IDP công bố tháng 10/2025 cho thấy 54% người học tiềm năng muốn dùng công cụ AI như ChatGPT để quyết định trường học, trong khi 53% sử dụng để chọn chương trình học ở nước ngoài. Tỷ lệ này tăng lần lượt 19% và 15% so với một năm trước, dựa trên khảo sát 7.922 người từ 134 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Việt Nam trong top 3 khu vực dùng AI cho du học
Báo cáo của tổ chức INTO University Partnerships xuất bản tháng 9/2025 tiết lộ sự khác biệt thú vị về thói quen sử dụng AI giữa các quốc gia. Các khu vực như Hàn Quốc, Đài Loan và Việt Nam có tỷ lệ dùng khá cao, lần lượt là 30%, 28% và 25%. Trong khi đó, vùng Nam Á và Mỹ Latinh có tỷ lệ khiêm tốn hơn. Tổng cộng nhóm này chiếm 17% trong số 1.622 sinh viên quốc tế vừa nhập học tại Anh và Mỹ tham gia khảo sát.
INTO cung cấp thêm chi tiết: trong số học sinh dùng AI vì mục đích tư vấn du học, 61% hỏi về thứ hạng và danh tiếng trường đại học, 39% tìm thông tin chương trình đào tạo, 34% quan tâm cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp, và 26% muốn biết về học phí, học bổng và hỗ trợ tài chính. Đáng chú ý, 96% người dùng AI cho biết hướng dẫn từ công cụ AI hữu ích hơn các nguồn truyền thống như website, brochure hay đại diện tuyển sinh.
Niềm tin vào AI vẫn còn hạn chế
Tuy nhiên, không phải tất cả đều đặt niềm tin tuyệt đối vào AI. Báo cáo Student Communication Preferences từ tổ chức EAB chỉ ra rằng trong số hơn 19.000 học sinh trung học ở Mỹ, chỉ 3% tin tưởng thông tin từ các chatbot AI như ChatGPT hoặc Gemini, dù thực tế 11% tìm thông tin từ các chatbot này. Các nguồn được tín nhiệm nhất vẫn là sự kiện trực tiếp (34%) và tài nguyên trực tuyến (30%), theo nghiên cứu công bố tháng 6/2025.
Tư vấn viên chuyển sang vai trò mới
Trước sự bùng nổ của AI và biến động thị trường du học, ông Thanh Vân cho biết chuyên viên tư vấn đang dần trở thành người thu thập, chuẩn hóa thông tin và xây dựng giải pháp du học (information curator) chứ không chỉ thuần túy cung cấp nội dung về tuyển sinh hay quy trình visa. "Quan trọng không phải là đạt mục tiêu tuyển sinh, mà là tìm điểm tương thích và xây dựng cầu nối chất lượng giữa học sinh với nhà trường và quốc gia tiếp nhận," ông Vân nhấn mạnh.
Một nhiệm vụ quan trọng khác của tư vấn viên trong thời AI là xử lý các "biến số" có thể xảy ra, nhất là khi phụ huynh, học sinh bất đồng hoặc khi xuất hiện những khúc mắc mà máy móc không thể thấu hiểu và đồng cảm. Ông Vân giải thích: "Chọn trường là hành trình rất cá nhân với nhiều yếu tố. Nếu không đưa đủ dữ kiện cho AI, công cụ có thể đưa ra câu trả lời thoạt nhìn có lý nhưng không có giá trị tham khảo."
AI chưa thể thay thế con người
Bà Susan Fang, đồng sáng lập OxBridge Holdings (Đài Loan), minh chứng cụ thể: với hai học sinh có hồ sơ ứng tuyển y hệt nhau về học lực, thành tích, tài chính..., chỉ cần đưa câu lệnh khác nhau thì AI giải đáp theo hai hướng na ná nhau nhưng "sẽ có một số khác biệt quan trọng" ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng trúng tuyển. Thực tế này nêu bật vai trò kiểm chứng nội dung do AI cung cấp và khả năng đưa ra giải pháp của tư vấn viên.
Ông Leighton Ernsberger, Giám đốc Chương trình giáo dục và tiếng Anh khu vực Đông Á của Hội đồng Anh, chia sẻ: "Nếu sử dụng đúng cách, AI sẽ giúp giải phóng thời gian, tạo cơ hội để tư vấn viên đồng hành sâu sát hơn với khách hàng. Thách thức hàng đầu hiện nay là kiến tạo niềm tin và tạo dựng sự thấu cảm mang tính nhân văn."
Kết luận từ các chuyên gia tại hội nghị cho thấy dù AI đang thay đổi ngành tư vấn du học với 25% người Việt đã sử dụng, công nghệ này vẫn chưa thể thay thế vai trò của tư vấn viên con người. Thay vào đó, AI đang định hình lại nhiệm vụ của họ theo hướng chuyên sâu hơn về curator thông tin và xử lý các tình huống phức tạp đòi hỏi sự thấu cảm.
