Bộ GD&ĐT đề xuất giáo dục bắt buộc 9 năm từ tiểu học đến hết THCS
Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang lấy ý kiến góp ý đối với dự thảo Nghị định quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 5-6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ. Điểm đáng chú ý nhất là đề xuất chuyển từ khái niệm "phổ cập giáo dục tiểu học, THCS" sang "giáo dục bắt buộc đối với cấp tiểu học và THCS", tương đương với 9 năm học bắt buộc.
Quy định cụ thể về độ tuổi và đối tượng
Theo dự thảo, giáo dục tiểu học sẽ là bắt buộc đối với trẻ trong độ tuổi từ 6-14 chưa hoàn thành chương trình tiểu học. Trong khi đó, giáo dục THCS là điều bắt buộc với thanh, thiếu niên từ 11-18 tuổi đã hoàn thành chương trình tiểu học nhưng chưa hoàn thành chương trình THCS. Như vậy, tổng thời gian giáo dục bắt buộc sẽ là 9 năm, từ lớp 1 đến hết lớp 9.
Dự thảo cũng quy định rõ các trường hợp không tính vào nhóm bắt buộc, bao gồm trẻ không có khả năng học tập do tình trạng sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng. Đồng thời, Nhà nước sẽ thực hiện chính sách miễn, giảm học phí, miễn phí sách giáo khoa và hỗ trợ chi phí học tập cho học sinh thuộc diện giáo dục bắt buộc.
Siết chặt quản lý để hạn chế tình trạng bỏ học
Một thay đổi quan trọng khác trong dự thảo là chuyển trọng tâm từ việc công nhận kết quả sang kiểm soát quá trình nhằm hạn chế tình trạng học sinh bỏ học giữa chừng tại một số địa phương. Theo đó, dự thảo yêu cầu mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để đạt trình độ phổ cập giáo dục và giáo dục bắt buộc.
Gia đình cũng có trách nhiệm tạo điều kiện cho các thành viên trong độ tuổi được học tập, hoàn thành chương trình theo quy định. Các cơ sở giáo dục có nhiệm vụ tổ chức thực hiện phổ cập giáo dục, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ theo đúng chức năng.
Dự thảo cũng bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi cản trở, ngăn cấm hoặc gây khó khăn cho việc học tập của đối tượng thụ hưởng; nghiêm cấm gian lận, làm sai lệch hồ sơ, số liệu, kết quả trong tổ chức thực hiện, kiểm tra, công nhận và duy trì kết quả; đồng thời ngăn chặn việc lợi dụng các hoạt động này để trục lợi.
Ưu tiên vùng khó khăn và tăng cường ứng dụng công nghệ
Trong dự thảo mới, Bộ GD&ĐT cũng quy định cụ thể điều kiện về chương trình, đội ngũ, cơ sở vật chất, trang thiết bị và kinh phí thực hiện. Mạng lưới trường, lớp được bố trí hợp lý theo địa bàn dân cư, đáp ứng nhu cầu học tập của trẻ em, học sinh và học viên trong diện phổ cập.
Đặc biệt, việc quy hoạch, sắp xếp mạng lưới trường lớp được ưu tiên tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, khu công nghiệp, khu đô thị mới và các khu vực có biến động dân cư.
Một điểm mới khác là tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, cập nhật và theo dõi dữ liệu công nhận đạt chuẩn, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả giám sát. So với Nghị định 20/2014, dự thảo mới đã bãi bỏ thẩm quyền kiểm tra, công nhận của UBND cấp huyện, chỉ thực hiện công nhận ở cấp xã và cấp tỉnh, phù hợp mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Mục tiêu và thời gian dự kiến thực hiện
Theo Bộ GD&ĐT, nếu được thông qua, nghị định mới dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Mục tiêu là bảo đảm tất cả trẻ em trong độ tuổi được đến trường, hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc; mở rộng cơ hội học tập cho người lớn chưa biết chữ hoặc tái mù chữ; thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa các vùng miền và thúc đẩy xây dựng xã hội học tập.
Kinh phí thực hiện được cân đối trong dự toán ngân sách nhà nước hàng năm theo phân cấp. Với địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ. Nguồn lực còn được lồng ghép từ các chương trình mục tiêu quốc gia và huy động xã hội hóa trên nguyên tắc tự nguyện, minh bạch, nghiêm cấm ép buộc phụ huynh đóng góp trái quy định.
