Tiếng Anh tiếp tục thống trị môn thi thứ ba vào lớp 10 trên toàn quốc
Theo quy chế tuyển sinh lớp 10 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2025, các tỉnh, thành phố tổ chức thi tuyển phải thực hiện ba môn: Toán, Ngữ văn và một môn thứ ba hoặc bài thi tổ hợp. Môn thứ ba được chọn từ nhóm các môn học bao gồm Ngoại ngữ, Giáo dục công dân, Khoa học Tự nhiên, Lịch sử và Địa lý, Công nghệ, Tin học.
Xu hướng lựa chọn rõ rệt: Ngoại ngữ chiếm ưu thế
Tính đến thời điểm hiện tại, 25 trên tổng số 34 tỉnh, thành phố đã công bố môn thi thứ ba cho kỳ tuyển sinh lớp 10. Phần lớn các địa phương đều lựa chọn Tiếng Anh hoặc Ngoại ngữ, trong đó Tiếng Anh chiếm vị trí áp đảo. Cụ thể, nhiều tỉnh thành lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng đều chọn Ngoại ngữ với ưu tiên là Tiếng Anh, cùng các ngoại ngữ khác như Tiếng Pháp, Tiếng Đức, Tiếng Nhật, Tiếng Hàn, Tiếng Trung.
Đáng chú ý, Tuyên Quang là địa phương duy nhất quyết định chọn Khoa học tự nhiên làm môn thi thứ ba. Trước đó, Sơn La từng dự kiến tổ chức bài thi tổ hợp nhiều môn nhưng đã rút lại phương án này sau khi tiếp thu ý kiến phản hồi. Năm ngoái, Tiếng Anh hoặc Ngoại ngữ cũng là lựa chọn của gần 60 trên 63 tỉnh, thành, cho thấy xu hướng ổn định và kéo dài.
Lý do đằng sau sự lựa chọn Tiếng Anh
Theo quy định, môn thi hoặc bài thi thứ ba không được trùng nhau quá ba năm liên tiếp, áp dụng từ năm 2025. Năm nay là năm thứ hai nhiều địa phương chọn Tiếng Anh, nhưng thực tế môn học này đã được ưa chuộng từ nhiều năm trước. Bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội, nhận định việc này phản ánh ưu tiên rõ ràng: coi ngoại ngữ là năng lực nền tảng trong thời kỳ hội nhập.
"Khi chương trình mới còn đang hoàn thiện, việc chọn một môn quen thuộc giúp giảm rủi ro kỹ thuật và áp lực dư luận", bà Nga chia sẻ. Tiếng Anh có cấu trúc đề thi ổn định, tương đối chuẩn hóa, thuận lợi cho thi trắc nghiệm và chấm bằng phần mềm, đây là lựa chọn an toàn trong tổ chức thi.
TS Nguyễn Thị Huyền Thảo, giáo viên môn Lịch sử tại trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa (TP.HCM), bổ sung rằng việc chọn Tiếng Anh nhằm tăng cường dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học theo chủ trương chung.
Rủi ro và hệ lụy từ sự đơn điệu kéo dài
Mặc dù có nhiều mặt tích cực, việc chọn Tiếng Anh nhiều năm liền cũng đặt ra những lo ngại nghiêm trọng. Theo ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga, rủi ro nằm ở sự đơn điệu kéo dài trong lựa chọn môn thi. Khi một môn học trở thành "mặc định" trong kỳ thi cạnh tranh, toàn bộ hệ thống dạy và học sẽ điều chỉnh theo nó.
Học sinh lớp 9 có xu hướng dồn thời gian cho luyện đề, học mẹo làm bài trắc nghiệm để tối ưu điểm số, trong khi các môn khác bị giảm động lực đầu tư. Lâu dần, giáo dục có thể bị thu hẹp vào logic thi cử thay vì phát triển năng lực toàn diện.
Một hệ lụy đáng lưu ý là nguy cơ gia tăng bất bình đẳng. Ngoại ngữ phụ thuộc nhiều vào điều kiện học tập như môi trường tiếp xúc, chất lượng giáo viên, khả năng tham gia các khóa học bổ trợ. Học sinh ở đô thị, có điều kiện tiếp cận trung tâm ngoại ngữ và học liệu phong phú sẽ có lợi thế rõ rệt so với học sinh vùng khó khăn. Khi Tiếng Anh trở thành môn thi nhiều năm liền, sự chênh lệch này có thể bị khuếch đại.
TS Nguyễn Thị Huyền Thảo nhấn mạnh việc tuyển sinh chỉ tập trung vào Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh sẽ giảm đi sự quan tâm, đầu tư cho các môn còn lại. Theo cô Thảo, việc thiếu hụt kiến thức ảnh hưởng đến việc phân hóa theo năng lực ở bậc THPT, nhiều học sinh khi lên THPT bị thiếu hụt kiến thức cơ bản, thậm chí phải học lại từ đầu.
Đề xuất giải pháp cho giáo dục toàn diện
Để đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện ở bậc THCS và phân hóa ở bậc THPT, bà Nguyễn Thị Việt Nga đề xuất cần xây dựng một "rổ lựa chọn" mang tính chiến lược cho môn thi thứ ba. Ngoại ngữ có thể tiếp tục được chọn ở những địa phương đủ điều kiện, nhưng đồng thời phải chuẩn bị sẵn sàng để luân phiên các môn khác trong các năm sau.
Muốn vậy, các địa phương cần chuẩn hóa ngân hàng đề, tập huấn ra đề theo định hướng đánh giá năng lực, tránh biến các môn tích hợp thành gánh nặng kỹ thuật. Bên cạnh đó, nên giảm tác động tiêu cực của thi cử bằng cách tăng vai trò đánh giá quá trình ở bậc THCS theo hướng minh bạch, đáng tin cậy.
Quan trọng hơn, dù chọn môn nào, mục tiêu cũng không nên dừng ở việc kiểm tra trí nhớ hay kỹ năng làm bài, mà phải đánh giá được khả năng tư duy, vận dụng và giải quyết vấn đề. Khi giữ vững định hướng này, câu chuyện sẽ không còn là "chọn tiếng Anh hay khoa học", mà là nâng cao chất lượng và định hướng dài hạn của giáo dục.
