Thi tốt nghiệp THPT trên máy tính: Bước ngoặt trong chuyển đổi số giáo dục
Chủ trương tổ chức kỳ thi tốt nghiệp Trung học Phổ thông (THPT) trên máy tính đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng đề án trình Thủ tướng Chính phủ, với lộ trình dự kiến từ năm 2027 đến 2030. Đây được đánh giá là bước đi tất yếu trong quá trình chuyển đổi số ngành giáo dục, song cũng đặt ra hàng loạt yêu cầu khắt khe về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và thể chế pháp lý.
Lợi ích nổi bật từ việc thi trên máy tính
Theo Tiến sĩ Tôn Quang Cường, Chủ nhiệm Khoa Công nghệ giáo dục tại Đại học Giáo dục thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, hình thức thi này mang lại nhiều ưu điểm vượt trội. Đầu tiên, nó đảm bảo tính công bằng và minh bạch cao hơn thông qua chấm thi tự động, loại bỏ yếu tố chủ quan của con người và giảm thiểu sai sót. Hệ thống có thể tích hợp công nghệ giám sát như nhận diện khuôn mặt, xáo trộn đề thi ngẫu nhiên, từ đó tăng cường phòng chống gian lận.
Dữ liệu thi được mã hóa và lưu trữ tập trung, góp phần hạn chế nguy cơ lộ đề hoặc sửa điểm. Quy trình từ đăng ký đến công bố kết quả được tự động hóa, giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, nhân lực và chi phí so với phương thức truyền thống. Thi trên máy tính còn cho phép tổ chức nhiều đợt trong năm, giảm áp lực tập trung thí sinh, đồng thời công bố kết quả nhanh chóng, hỗ trợ học sinh và gia đình trong kế hoạch học tập và xét tuyển.
Những rào cản không thể xem thường
Tuy nhiên, việc triển khai kỳ thi quy mô quốc gia lần đầu tiên trên nền tảng số đối diện với nhiều thách thức. Vấn đề hạ tầng là rào cản lớn nhất, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi nơi thiếu máy tính đạt chuẩn và hệ thống mạng không ổn định. Trang bị đủ thiết bị cho hàng triệu thí sinh đòi hỏi ngân sách khổng lồ và tổ chức phức tạp, trong khi nguy cơ mất điện hoặc sự cố đường truyền có thể gây gián đoạn, ảnh hưởng tâm lý thí sinh.
Phát triển phần mềm thi trực tuyến đủ mạnh, bảo mật cao và chịu tải lớn là nhiệm vụ phức tạp, cần đội ngũ chuyên gia công nghệ thông tin chất lượng. Hệ thống này cũng dễ trở thành mục tiêu tấn công mạng, đòi hỏi giải pháp bảo mật tối ưu. Rào cản từ con người không kém phần quan trọng, khi không phải tất cả học sinh đều thành thạo thao tác máy tính trong môi trường thi cử, và đội ngũ cán bộ coi thi cần được đào tạo bài bản để xử lý sự cố kỹ thuật.
Giải pháp và lộ trình đề xuất
Để thí điểm từ năm 2027, các chuyên gia đề xuất một loạt biện pháp thiết thực:
- Đầu tư đồng bộ hạ tầng công nghệ, bao gồm máy tính đạt cấu hình phù hợp, mạng nội bộ ổn định, kết nối Internet băng thông rộng và nguồn điện dự phòng.
- Phát triển phần mềm thi chuyên dụng với khả năng bảo mật cao, chống gian lận và chấm tự động câu hỏi trắc nghiệm.
- Triển khai hệ thống bảo mật đa lớp, tường lửa và giải pháp mã hóa dữ liệu toàn diện.
- Tổ chức tập huấn và thi thử định kỳ cho học sinh, đồng thời đào tạo chuyên sâu cho cán bộ coi thi và kỹ thuật viên.
- Xây dựng ngân hàng câu hỏi đa dạng, bám sát chương trình giáo dục phổ thông mới và tương thích hoàn toàn với nền tảng số.
Tiến sĩ Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Đại học FPT, nhấn mạnh sự khác biệt giữa tổ chức thi cho nhóm nhỏ và triển khai trên toàn quốc, bao gồm cả vùng sâu, vùng xa. Các chuyên gia khuyến nghị lộ trình thí điểm tại các thành phố lớn trước khi mở rộng, đồng thời giao việc tổ chức thi cho đơn vị chuyên trách để trường phổ thông tập trung vào giảng dạy.
Mặc dù có thể phát sinh tranh luận về công bằng do khoảng cách số giữa các vùng miền, nhưng nếu được chuẩn bị kỹ lưỡng, đây sẽ là cơ hội để nâng cao năng lực số cho học sinh, thúc đẩy đầu tư hạ tầng giáo dục và tạo sự tương thích với các kỳ thi quốc tế như TOEFL hay IELTS.
