Đào Tạo Nhân Tài: Đột Phá Chính Sách Và Thách Thức Trong Bối Cảnh Mới

Đào Tạo Nhân Tài: Đột Phá Chính Sách Và Thách Thức Trong Bối Cảnh Mới

Tại một hội thảo gần đây, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, đã có bài phát biểu khai mạc sâu sắc. Ông nhấn mạnh rằng, trong thời gian qua, nhiều chủ trương và chính sách lớn về khoa học công nghệ cùng giáo dục đào tạo đã được ban hành và đi vào thực tiễn một cách mạnh mẽ.

Cơ Sở Pháp Lý Và Mục Tiêu Phát Triển

Cụ thể, các văn bản quan trọng như Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW đã tạo nền tảng vững chắc. Luật Giáo dục đại học số 125/2025/QH15 mở rộng không gian tự chủ, cung cấp hành lang pháp lý quan trọng để các cơ sở giáo dục đại học phát huy vai trò trung tâm trong hệ sinh thái tri thức. Điều này giúp họ trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, nơi hội tụ, bồi dưỡng và lan tỏa nhân tài trên khắp cả nước.

Bên cạnh đó, Quyết định số 1002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035, định hướng đến năm 2045, cùng với Quyết định số 2627/QĐ-BGDĐT về chuẩn chương trình đào tạo kỹ sư và thạc sĩ tài năng thuộc các lĩnh vực STEM, đã từng bước chuẩn hóa chương trình đào tạo. Những văn bản này được xác định là cơ sở pháp lý quan trọng, tạo ra chuyển biến thực chất trong phát triển giáo dục đại học.

—

Mục tiêu cụ thể là đạt 260 sinh viên trên một chục nghìn dân vào năm 2030, đồng thời triển khai các chương trình phát hiện và nuôi dưỡng tinh hoa, phát triển nhân tài. Hệ sinh thái mở được hình thành, gắn kết chặt chẽ với việc sử dụng và thị trường khoa học-công nghệ, nơi tài năng có thể vươn tầm quốc tế.

Thách Thức Và Giải Pháp Đề Xuất

Tuy nhiên, Giáo sư Nguyễn Tiến Thảo cũng thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế hiện nay. Chính sách phát hiện và bồi dưỡng nhân tài còn thiếu hệ thống và chưa liên tục, trong khi liên kết giữa đào tạo, nghiên cứu và sử dụng vẫn còn lỏng lẻo. Chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc và cơ hội phát triển chưa đủ sức cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa nhân lực chất lượng cao. Tình trạng "chảy máu chất xám" và lãng phí nhân tài vẫn là vấn đề nhức nhối.

Từ đó, ông đề xuất một số giải pháp trọng tâm để khắc phục. Trước hết, cần hình thành các “luồng đào tạo tinh hoa” xuyên suốt với cơ chế tuyển chọn đặc biệt, đồng thời đổi mới căn bản mô hình đào tạo tài năng. Việc chuyển mạnh sang hướng cá thể hóa học tập, đào tạo gắn với nghiên cứu, cùng các phòng thí nghiệm trọng điểm và nhóm nghiên cứu mạnh là yếu tố then chốt. Sinh viên tài năng phải được đặt trong môi trường sáng tạo thật sự để phát huy tối đa tiềm năng.

Cùng với đó, cần gắn chặt đào tạo với sử dụng nhân tài, đột phá về chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. Phát triển mạnh mô hình hợp tác “ba nhà”: Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp, xây dựng cơ chế cạnh tranh về thu nhập và điều kiện làm việc. Cơ hội tiếp cận các nguồn lực nghiên cứu lớn và môi trường sáng tạo cởi mở, minh bạch cũng cần được chú trọng. Đồng thời, hình thành các chương trình quốc gia về phát triển nhân tài khoa học, với Nhà nước đóng vai trò chăm lo, kiến tạo và dẫn dắt, thu hút các chuyên gia giỏi quốc tế đến Việt Nam.

Trao Đổi Từ Các Chuyên Gia

Phiên tọa đàm “Chính sách thu hút, đãi ngộ tài năng trong bối cảnh mới” đã ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi và đóng góp giá trị từ các chuyên gia và đại biểu. Nhà báo Nguyễn Ngọc Tiến, Phó Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và kinh tế tri thức phát triển mạnh mẽ, khái niệm tài năng đang thay đổi. Không chỉ là những cá nhân xuất sắc trong khuôn khổ truyền thống, mà còn là những người có tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng nhanh, tinh thần dấn thân và khát vọng cống hiến. Điều này đòi hỏi hệ thống giáo dục đào tạo phải đổi mới mạnh mẽ, đồng thời xã hội cần xây dựng môi trường khuyến khích sáng tạo và chấp nhận sự khác biệt.

Làm rõ thêm định hướng chính sách, Tiến sĩ Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học, cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xây dựng đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao giai đoạn 2025-2035 và định hướng tới 2045. Trong đó, nguồn nhân lực chất lượng cao, tài năng trong các lĩnh vực công nghệ then chốt STEM trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi giữa các quốc gia, với 8 lĩnh vực trọng tâm bao gồm khoa học tự nhiên, khoa học sự sống, toán, máy tính, công nghệ kỹ thuật, kỹ thuật, sản xuất, kiến trúc và xây dựng.

Ở góc độ cơ sở đào tạo, Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh rằng nhân lực chất lượng cao là chìa khóa để đất nước nắm bắt cơ hội và vượt qua thách thức trong quá trình hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao như công nghệ thông tin, điện tử viễn thông, bán dẫn vi mạch, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và công nghệ y sinh học, việc giải quyết bài toán thiếu hụt nhân lực chất lượng cao là yêu cầu cấp thiết.

Theo đó, chương trình đào tạo kỹ sư và thạc sĩ tài năng thuộc các lĩnh vực STEM giai đoạn 2025-2035 được thiết kế dành cho những người có năng lực học thuật vượt trội, khả năng nghiên cứu khoa học và tư duy sáng tạo. Họ có tiềm năng trở thành chuyên gia, nhà nghiên cứu, nhà đổi mới công nghệ trong lĩnh vực được đào tạo. Sinh viên tài năng không chỉ tốt nghiệp với bằng đỏ và điểm số cao, mà còn phải biết áp dụng kiến thức, kỹ năng vào công việc, sẵn sàng đảm nhiệm những nhiệm vụ khó khăn và mang tính dẫn dắt.

Bà Võ Hồng Hạnh, Giám đốc Ban Quan hệ Đối tác và Hợp tác Doanh nghiệp tại Trường đại học Anh quốc Việt Nam (BUV), cho rằng việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc tế tại Việt Nam cần bắt đầu từ một mô hình đào tạo bảo đảm chất lượng đồng bộ, từ đầu vào, chương trình đào tạo đến chuẩn đầu ra. Bà nhấn mạnh rằng đào tạo tài năng cần được cá nhân hóa, dựa trên năng lực, định hướng và tiềm năng riêng của từng người học, thay vì áp dụng một mô hình đồng nhất. Cách tiếp cận này giúp người học phát triển tối đa điểm mạnh, được trang bị đúng kỹ năng và trải nghiệm phù hợp với mục tiêu nghề nghiệp, từ đó tạo ra nguồn nhân lực không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có bản sắc và khả năng thích ứng cao.

Tổng Kết Hội Thảo

Trong khuôn khổ hội thảo, hai phiên tọa đàm gồm “Đào tạo tài năng” và “Chính sách thu hút, đãi ngộ tài năng trong bối cảnh mới” đã ghi nhận nhiều ý kiến trao đổi và đóng góp từ các chuyên gia và đại biểu. Các nội dung chính tập trung vào thực trạng đào tạo và sử dụng nhân tài tại Việt Nam, những khó khăn và thách thức trong thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, kinh nghiệm quốc tế, đề xuất cơ chế phối hợp giữa Nhà nước-nhà trường-doanh nghiệp, và vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu xã hội. Hội thảo đã mở ra những hướng đi mới, thúc đẩy sự phát triển bền vững của nguồn nhân lực tài năng trong tương lai.