Nghịch lý nhân sự ngành bán dẫn Việt: Tiềm năng lớn nhưng thách thức từ thực tiễn
Trong bối cảnh ngành công nghiệp bán dẫn đang phát triển mạnh mẽ tại Việt Nam, một nghịch lý đáng chú ý đang tồn tại trong nguồn nhân lực. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực này đánh giá cao tinh thần chịu khó học hỏi của sinh viên Việt Nam, nhưng đồng thời chỉ ra những hạn chế đáng kể khi các bạn trẻ bước vào thị trường lao động thực tế.
Đánh giá từ doanh nghiệp: Trẻ, chăm chỉ nhưng thiếu trải nghiệm
Bà Đỗ Thị Thu Hương, Giám đốc quan hệ chính phủ của Intel Việt Nam, chia sẻ rằng hàng năm doanh nghiệp vẫn thường xuyên tiếp nhận sinh viên từ các trường đại học đến thực tập. Bà nhận thấy nguồn nhân lực bán dẫn của Việt Nam có độ tuổi rất trẻ và thể hiện tinh thần học hỏi đáng khen ngợi. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất nằm ở việc thiếu trải nghiệm thực tiễn trong môi trường công nghiệp thực tế.
Theo bà Hương, có hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này. Thứ nhất, chương trình đào tạo tại nhiều cơ sở giáo dục đại học vẫn còn nặng về lý thuyết, trong khi cơ hội thực hành trên hệ thống máy móc và dây chuyền sản xuất hiện đại còn hạn chế. Điều này tạo ra khoảng cách đáng kể khi sinh viên chuyển tiếp từ môi trường học thuật sang môi trường doanh nghiệp chuyên nghiệp.
Thứ hai, nguồn nhân lực được đào tạo chuyên sâu về bán dẫn tại Việt Nam hiện vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu thị trường. Do đó, các doanh nghiệp thường phải tuyển dụng sinh viên từ nhiều ngành học khác nhau, dẫn đến nền tảng kiến thức đa dạng nhưng thiếu sự chuyên sâu cần thiết cho từng vị trí cụ thể. Khi bắt đầu làm việc, các bạn trẻ thường cần được đào tạo lại để phù hợp với quy trình vận hành, thiết bị công nghệ và yêu cầu kỹ thuật đặc thù của ngành.
Yêu cầu từ nhà tuyển dụng: Không chỉ kiến thức chuyên môn
Tại những tập đoàn công nghệ lớn như Intel, yếu tố then chốt quyết định khả năng trúng tuyển không chỉ nằm ở kiến thức chuyên ngành mà còn ở hệ thống kỹ năng mềm của ứng viên. Bà Hương nhấn mạnh: "Chúng tôi đánh giá cao năng lực chuyên môn, nhưng đồng thời rất coi trọng kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng làm việc nhóm, tinh thần trách nhiệm và kỹ năng giao tiếp. Đây là những nền tảng cơ bản trong môi trường công nghệ cao".
Đánh giá từ giáo dục quốc tế: Tiềm năng lớn trên trường toàn cầu
Giáo sư Jayathi Y. Murthy, Hiệu trưởng Đại học Oregon State của Hoa Kỳ, đưa ra nhận xét tích cực về sinh viên Việt Nam. Bà khẳng định sinh viên Việt là lực lượng giàu tiềm năng, có thể đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái khoa học - công nghệ toàn cầu. Không chỉ thể hiện năng lực học thuật ấn tượng, sinh viên Việt Nam còn cho thấy lợi thế cạnh tranh rõ rệt khi tham gia thị trường lao động quốc tế, đặc biệt tại thị trường Mỹ.
Hiện tại, Đại học Oregon State có khoảng 90 sinh viên Việt Nam đang theo học ở nhiều ngành khác nhau, trong đó có Bán dẫn và Trí tuệ nhân tạo. Lãnh đạo nhà trường đánh giá cao tinh thần học tập nghiêm túc, sự chuẩn bị kỹ lưỡng và ý chí cầu tiến của sinh viên Việt Nam. "Các bạn đến trường với sự chăm chỉ, nỗ lực và nền tảng kiến thức tốt. Nhiều sinh viên Việt Nam trở thành những nghiên cứu viên xuất sắc, đóng góp thiết thực cho hoạt động nghiên cứu của trường", vị hiệu trưởng chia sẻ.
Lợi thế từ "thủ phủ" bán dẫn Mỹ
Đại học Oregon State tọa lạc tại bang Oregon - được xem là một trong những trung tâm bán dẫn quan trọng của Hoa Kỳ. Giáo sư Murthy cho biết có thể coi Oregon là "thủ phủ" của ngành bán dẫn Mỹ, tạo ra lợi thế quan trọng cho hoạt động đào tạo, nghiên cứu và kết nối doanh nghiệp của nhà trường.
Bà Murthy tiết lộ một trong những lý do quan trọng khiến trường đặc biệt quan tâm đến Việt Nam là chiến lược phát triển khoa học - công nghệ rõ ràng của Chính phủ Việt Nam trong giai đoạn tới. Theo bà, Việt Nam đang thể hiện quyết tâm mạnh mẽ trong việc đầu tư cho khoa học - công nghệ và xây dựng lực lượng lao động tay nghề cao, nhằm thúc đẩy tăng trưởng dựa trên đổi mới sáng tạo.
"Mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn đến năm 2030 là kế hoạch lớn, tập trung và rất ấn tượng. Đây là định hướng rõ ràng, tham vọng và hấp dẫn", bà Murthy nhận định.
Cơ hội học bổng và việc làm sau tốt nghiệp
Đại diện tuyển sinh của Đại học Oregon State cho biết hiện nay, hầu hết sinh viên Việt Nam nhập học trong năm vừa qua đều nhận được học bổng ở các mức độ khác nhau. Các gói hỗ trợ tài chính được thiết kế riêng, phù hợp với nhu cầu và điều kiện cụ thể của sinh viên Việt Nam.
Đáng chú ý, thống kê của trường cho thấy trong nhóm 5 quốc gia có sinh viên quốc tế ở lại làm việc cao nhất sau khi tốt nghiệp, Việt Nam đứng ở vị trí thứ 3. Điều này chứng tỏ sinh viên Việt Nam theo học tại trường có tỷ lệ chuyển tiếp sang thị trường lao động Mỹ tương đối cao.
Về thu nhập, đại diện trường cho biết mức lương sau tốt nghiệp phụ thuộc vào ngành nghề và địa điểm làm việc. Nếu tính trong suốt sự nghiệp, thu nhập trung bình của một cựu sinh viên trường cao hơn khoảng 20% so với mức trung bình của sinh viên tốt nghiệp từ các đại học khác tại Mỹ.
Định hướng phát triển trong nước
Tháng 9/2024, Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt chương trình Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, với định hướng đến năm 2050. Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 là đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực có trình độ từ đại học trở lên phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn.
Trong nước, một số trường đại học đã đi đầu trong đào tạo lĩnh vực bán dẫn:
- Đại học Bách khoa Hà Nội
- Đại học Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội)
Từ mùa tuyển sinh 2024, hàng loạt trường đại học khác đã mở thêm các chuyên ngành liên quan đến bán dẫn:
- Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông
- Đại học Bách khoa Thành phố Hồ Chí Minh
- Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội)
- Đại học FPT
Các ngành đào tạo chính bao gồm Kỹ thuật Vi điện tử và Công nghệ nano, Công nghệ bán dẫn, Thiết kế vi mạch, Công nghệ vật liệu và Vi điện tử. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên có nhiều cơ hội việc làm tại các doanh nghiệp công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử và các ngành công nghiệp liên quan; làm nghiên cứu viên trong lĩnh vực Vật lý, công nghệ, kỹ thuật; hoặc trở thành giảng viên, giáo viên trong hệ thống giáo dục.
