Huy chương quốc tế chưa đủ để nhận diện nhân tài, cần đánh giá toàn diện hơn
Việc phát hiện và bồi dưỡng nhân tài không thể chỉ dựa vào thành tích thi cử hay huy chương quốc tế, mà cần nhìn rộng hơn vào năng lực và tiềm năng phát triển. Đây là quan điểm được cô Trần Thùy Dương, Hiệu trưởng trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam, chia sẻ tại hội thảo "Đào tạo, trọng dụng tài năng trong bối cảnh mới", do Bộ GD&ĐT phối hợp với Báo Tiền Phong và các cơ sở giáo dục đại học tổ chức tại Hà Nội, sáng 8/4.
Khái niệm nhân tài cần thay đổi
Theo cô Trần Thùy Dương, nếu như trước đây, học sinh giỏi thường được "đóng khung" trong các môn như Toán, Văn thì nay, khái niệm nhân tài đã rộng mở hơn. Một học sinh chuyên Toán có thể rất giỏi nghệ thuật và kỹ năng mềm, trong khi học sinh chuyên Ngoại ngữ lại có khả năng xuất sắc về STEM.
Từ những phân tích trên, để ươm mầm nhân tài từ sớm, cô Dương cho rằng thầy cô cần nhìn học sinh bằng lăng kính mới. Thay vì chỉ tập trung vào một vài cá nhân xuất sắc đi thi quốc tế, giáo viên cần phát hiện và bồi dưỡng tài năng riêng biệt của từng học sinh. Khi học sinh thấy mình được trân trọng ở nhiều khía cạnh khác nhau, các em sẽ có động lực phát triển mạnh mẽ nhất.
Hạn chế trong phát hiện tài năng hiện nay
Đồng quan điểm, cô Nguyễn Thị Nhiếp, Hiệu trưởng trường THPT chuyên Chu Văn An (Hà Nội), cho rằng việc phát hiện tài năng ở cấp THPT hiện nay chưa đủ độ đa dạng. Các trường chuyên và các kỳ thi hiện nay vẫn đang thiên về chọn ra một nhóm học sinh giỏi nổi trội dựa trên thành tích thi cử, mà chưa chú trọng phát hiện đa dạng các tài năng khác như lãnh đạo hay nghệ thuật.
Học sinh bị cuốn vào các kỳ thi, chạy theo huy chương, giải thưởng, dẫn đến giỏi làm bài nhưng hạn chế trong tư duy độc lập và khả năng xử lý vấn đề thực tế. Một hạn chế khác là sự thiếu liên thông trong lộ trình phát triển. Không ít học sinh rất xuất sắc ở bậc THPT, nhưng khi lên đại học lại không phát huy được năng lực do thiếu định hướng dài hạn và sự dẫn dắt liên tục. Chương trình đào tạo vẫn mang tính đại trà, chưa có lộ trình riêng cho các trường hợp đặc biệt.
Ngoài ra, cô Nhiếp cho rằng môi trường giáo dục hiện nay chưa đủ nuôi dưỡng tài năng vì thiếu văn hóa chấp nhận thất bại. Học sinh thường rất sợ bị sai hoặc sợ thất bại. Bậc phổ thông hiện nay chưa làm tốt việc rèn luyện tâm thế này cho các em, gây ảnh hưởng đến nguồn nhân lực tài năng cho các cấp học cao hơn.
Không thể đánh giá người tài chỉ sau 6-12 tháng ra trường
GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, nhận định nền kinh tế nước ta đang chuyển đổi mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao. Khác với 30 năm trước, khi người giỏi thường chỉ có con đường duy nhất là ra nước ngoài thì nay, Việt Nam đang khao khát thu hút người tài.
Ông Trình cho rằng đây là "đất diễn" để người tài thể hiện năng lực, tạo ra những sản phẩm chiếm lĩnh thị trường toàn cầu thay vì chỉ quẩn quanh trong nước. Để làm được điều này, mới đây, Bộ GD&ĐT đã xây dựng chuẩn chương trình đào tạo kỹ sư, thạc sĩ tài năng lĩnh vực STEM. Đây là chương trình dành cho những người có tiềm năng học thuật vượt trội.
Tuy nhiên, ông Trình cho rằng Việt Nam không chỉ cần những tấm bằng giỏi hay huy chương quốc tế, mà quan trọng là phải tạo ra môi trường để người tài đem kiến thức áp dụng vào cuộc sống. "Người tài phải được giao những nhiệm vụ khó, thách thức để thực hiện thiên chức dẫn dắt xã hội", ông nói.
Đo lường chuẩn đầu ra và phát triển bền vững
Hiệu trưởng Đại học Công nghệ cũng chỉ ra đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao gắn liền với đo lường chuẩn đầu ra về kiến thức, kỹ năng phục vụ phát triển bền vững. "Chúng ta thường bàn về tỷ lệ có việc làm sau 6-12 tháng tốt nghiệp. Điều đó quan trọng, nhưng chưa phải là tất cả", ông nhận định.
Thước đo thực sự nằm ở việc sau 5-10 năm, họ có bứt phá và trở thành chuyên gia dẫn dắt không? Sau 20 năm, họ còn đóng góp tốt cho xã hội không? Hiện nay, nhiều lao động có tuổi nghề rất ngắn, thường bị đào thải ở tuổi 40-45. Vì vậy, ông cho rằng phải xây dựng hệ sinh thái việc làm cho những người giàu kinh nghiệm, để họ tiếp tục đóng góp với vai trò dẫn dắt thị trường.
Trong thách thức đó, các trường đại học không chỉ đảm bảo chất lượng giảng dạy mà còn phải là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ. Bên cạnh đó, các trường cần gắn kết chặt chẽ học thuật với thực tiễn, đồng thời cải cách cơ chế quản trị nhà trường để mở ra không gian tự do sáng tạo, xóa bỏ tư duy máy móc.
