Trường THPT Hàm Yên yêu cầu học sinh quay video tự học: Đồng thuận không thay thế quyền pháp lý
Trường THPT Hàm Yên tại tỉnh Tuyên Quang đang trở thành tâm điểm chú ý với một quy định đặc biệt. Mỗi tối, sau giờ tự học tại nhà, học sinh phải quay video trình bày lại kiến thức vừa tiếp thu và đăng tải lên phần bình luận trên fanpage công khai của trường để nộp bài tập. Hàng trăm video xuất hiện dưới mỗi bài đăng hàng ngày, với khuôn mặt và giọng nói của học sinh hiện diện trên không gian mạng không giới hạn người xem và thời gian lưu trữ.
Dư luận chia rẽ và vấn đề pháp lý nổi cộm
Dư luận xung quanh quy định này chia thành hai luồng ý kiến rõ rệt. Nhiều phụ huynh và một số chuyên gia giáo dục khen ngợi đây là sáng kiến sáng tạo, giúp tăng cường khả năng tự học và trình bày của học sinh. Tuy nhiên, từ góc độ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và quyền trẻ em, câu chuyện không đơn thuần là vấn đề sư phạm hay hay dở. Điều cốt yếu cần xem xét là liệu nhà trường có quyền pháp lý để thực hiện yêu cầu này hay không.
Hiệu trưởng nhà trường đã khẳng định với báo chí rằng hoạt động này nhận được sự đồng thuận gần như tuyệt đối từ giáo viên, phụ huynh và học sinh ngay từ đầu năm học. Quy trình được thực hiện thông qua các cuộc họp của Phòng Đảng ủy và hội nghị có sự tham gia đầy đủ của các bên, với chỉ hai người không đồng ý trong toàn trường. Đây là cách lý giải của nhà trường để chứng minh tính hợp lệ của quy định.
Sự nhầm lẫn giữa đồng thuận xã hội và pháp luật
Tuy nhiên, lý giải này đang tạo ra sự nhầm lẫn nghiêm trọng giữa đồng thuận xã hội và sự cho phép của pháp luật, hai phạm trù hoàn toàn khác biệt. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025 đã có hiệu lực thi hành từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, tức là đang áp dụng đầy đủ tại thời điểm Trường THPT Hàm Yên triển khai hoạt động này vào tháng 4 năm 2026.
Luật này xác lập rõ các quyền dữ liệu cơ bản của công dân, bao gồm quyền đồng ý, quyền truy cập và quyền yêu cầu xóa dữ liệu. Quan trọng hơn, việc im lặng không được coi là đồng ý xử lý dữ liệu cá nhân theo quy định. Hình ảnh khuôn mặt và giọng nói trong video là dữ liệu cá nhân nhạy cảm. Khi học sinh đăng video lên fanpage công khai theo yêu cầu, nhà trường đang trở thành bên kiểm soát và xử lý dữ liệu cá nhân của người dưới 18 tuổi.
Theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân 2025, việc xử lý dữ liệu cá nhân của trẻ em nhằm công bố hoặc tiết lộ thông tin về đời sống riêng tư và bí mật cá nhân của trẻ em từ đủ 7 tuổi trở lên phải có sự đồng ý rõ ràng của trẻ em và người đại diện theo pháp luật. Sự đồng ý này phải là thực chất, cụ thể và có thể rút lại bất cứ lúc nào. Một cuộc họp đầu năm học với đa số giơ tay tán thành không đáp ứng được các tiêu chuẩn pháp lý này.
Khoảng trống trong bảo vệ dữ liệu và trách nhiệm của Bộ GD-ĐT
Vấn đề không chỉ dừng lại ở quy trình lấy đồng ý mà còn liên quan đến thẩm quyền của nhà trường trong việc đặt ra yêu cầu bắt buộc trong thời gian học sinh ở nhà. Điều 19 Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT quy định rằng các hoạt động giáo dục phải thực hiện theo kế hoạch giáo dục của nhà trường và nằm trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ GD-ĐT ban hành. Yêu cầu quay video nộp lên mạng xã hội công khai không thuộc bất kỳ chương trình giáo dục nào được ban hành, do đó đây có thể xem là sáng kiến đơn phương của hiệu trưởng, kéo theo hệ quả pháp lý mà người đưa ra có thể chưa nhận thức đầy đủ.
Cần phân biệt rõ hai khía cạnh: phương pháp sư phạm, thuộc về không gian tự chủ chuyên môn được pháp luật tôn trọng, và hình thức thực hiện, khi đụng chạm đến quyền của người dưới 18 tuổi trên không gian mạng thì phải tuân thủ pháp luật. Việc yêu cầu học sinh trình bày lại kiến thức sau giờ tự học là ý tưởng sư phạm đáng ủng hộ, nhưng việc sử dụng fanpage công khai thay vì nhóm riêng tư nội bộ biến vấn đề thành vấn đề pháp lý.
Nhà trường giải thích rằng chọn fanpage công khai do dung lượng video trên Zalo nhóm lớp bị giới hạn, đây là lý do kỹ thuật chứ không phải lý do pháp lý. Lý do kỹ thuật không thể hợp thức hóa việc xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định. Giải pháp đúng đắn là tìm kiếm nền tảng phù hợp khác có khả năng kiểm soát quyền truy cập, thay vì sử dụng không gian công khai vì sự tiện lợi.
Điều đáng lo ngại hơn là không có cơ quan nào lên tiếng về tính hợp lệ pháp lý của hoạt động này trước khi báo chí đưa tin. Khi vụ việc trở thành tin tức, phản ứng của các bên liên quan chủ yếu tập trung vào hiệu quả sư phạm, trong khi vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân bị bỏ ngỏ. Đây là một khoảng trống thể chế rõ rệt.
Kêu gọi hướng dẫn cụ thể từ Bộ GD-ĐT
Bộ GD-ĐT đến nay vẫn chưa ban hành bất kỳ hướng dẫn chuyên biệt nào về việc nhà trường được và không được làm khi thu thập, xử lý và công bố dữ liệu cá nhân của học sinh trên các nền tảng mạng xã hội, dù Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có hiệu lực hơn 4 tháng. Vụ việc ở Trường THPT Hàm Yên không phải là trường hợp cá biệt, mà chỉ là một ví dụ điển hình trong bối cảnh nhiều trường học đang sử dụng Facebook, Zalo, YouTube để triển khai hoạt động giáo dục mà không có khung pháp lý rõ ràng.
Sự đồng thuận của cộng đồng trong một buổi họp đầu năm không thể thay thế cho nghĩa vụ tuân thủ pháp luật. Sự im lặng của cơ quan quản lý không đồng nghĩa với việc hành động đó được phép. Điều cần thiết hiện nay không phải là phán xét hiệu trưởng Trường THPT Hàm Yên, người có thể hành động với thiện chí, mà là Bộ GD-ĐT cần ban hành hướng dẫn cụ thể về việc nhà trường được phép sử dụng nền tảng mạng xã hội ở mức độ nào trong hoạt động giáo dục, với điều kiện gì và biện pháp bảo vệ dữ liệu nào cho học sinh.
Bởi vì câu chuyện yêu cầu học sinh quay video tự học mỗi ngày ở Tuyên Quang hôm nay có thể sẽ còn xảy ra ở nhiều nơi khác, với nhiều hình thức khác nhau, và "đa số đồng ý" sẽ không bao giờ là câu trả lời pháp lý đúng đắn.
