GS Vũ Hà Văn: Đào tạo Toán học nặng lý thuyết, sinh viên khó hòa nhập thị trường lao động
Tại hội thảo khoa học Dạy và học Toán trong kỷ nguyên công nghệ do Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức ngày 13/4, GS Vũ Hà Văn (Đại học Hong Kong, Trung Quốc) đã chỉ ra thực trạng đáng lo ngại: nhiều chương trình đào tạo Toán học hiện nay vẫn nặng về lý thuyết, giáo trình chậm cập nhật và chưa gắn với nhu cầu của các lĩnh vực công nghệ hiện đại. Điều này khiến sinh viên, dù có nền tảng Toán học tốt, vẫn gặp khó khăn khi bước vào thị trường lao động, đặc biệt trong các ngành như trí tuệ nhân tạo (AI) hay khoa học dữ liệu.
Cần đổi mới cách dạy Toán để bắt kịp kỷ nguyên công nghệ
Theo GS Vũ Hà Văn, trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn, Toán học không chỉ là tập hợp các công thức tính toán mà còn là cách con người nhìn nhận và lý giải thế giới. Tuy nhiên, việc đào tạo hiện nay chưa theo kịp sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, dẫn đến tình trạng nhiều sinh viên phải được đào tạo lại khi tham gia các lĩnh vực mũi nhọn. “Đổi mới cách dạy và học Toán không còn là câu chuyện riêng của giáo dục mà đã trở thành một bài toán mang tầm quốc gia”, ông nhấn mạnh, cho thấy tính cấp thiết của vấn đề.
Thay đổi vai trò người học và tích hợp liên ngành
GS.TS Đặng Đức Trọng, khoa Toán - Tin học tại trường Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, tham gia thảo luận và cho rằng đổi mới giảng dạy Toán cần bắt đầu từ việc thay đổi vai trò của người học trong lớp học. Thay vì truyền thụ kiến thức một chiều, giảng viên cần “ủy nhiệm” quá trình học cho sinh viên thông qua các phương pháp kích thích tư duy độc lập và khả năng tự khám phá. Việc tạo ra những tình huống học tập mở, nơi sinh viên phải tự chứng minh hoặc đối diện với các bài toán chưa có lời giải rõ ràng, sẽ góp phần hình thành năng lực nghiên cứu thực sự.
Đại diện cho Đại học Quốc gia TP.HCM, GS.TS Nguyễn Thị Thanh Mai nhấn mạnh rằng trong nền kinh tế tri thức, năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia phụ thuộc ngày càng sâu sắc vào nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và khả năng làm chủ các công nghệ chiến lược. Trong đó, toán học chính là “hạ tầng vô hình” nâng đỡ toàn bộ hệ thống công nghệ hiện đại, từ mô hình ngôn ngữ lớn, AI, robot tự hành, mạng 5G, blockchain đến thiết bị bay không người lái.
Khoảng cách giữa tiềm năng và thực tế
Tuy nhiên, Giám đốc Đại học Quốc gia TP.HCM cũng chỉ ra khoảng cách đáng kể giữa tiềm năng và thực tế. Dù Việt Nam có nhiều học sinh giỏi Toán và đội ngũ nhà khoa học giàu năng lực, việc kết nối kiến thức Toán học với các lĩnh vực công nghệ và ứng dụng thực tiễn trong chương trình đào tạo vẫn còn hạn chế. Trong khi đó, xu hướng quốc tế đang chuyển mạnh theo hướng tích hợp, liên ngành và đề cao khả năng vận dụng Toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Theo GS Mai, thách thức lớn nhất không chỉ nằm ở việc điều chỉnh từng học phần riêng lẻ mà cần “thiết kế lại con đường học Toán” một cách tổng thể, xuyên suốt từ bậc phổ thông đến đại học và sau đại học. Lộ trình này phải bảo đảm người học hình thành các năng lực cốt lõi như tư duy mô hình hóa, xác suất - thống kê, tối ưu, thuật toán, tính toán khoa học, phân tích dữ liệu và khả năng làm việc liên ngành.
Định hướng xây dựng hệ sinh thái đào tạo tích hợp
Trên cơ sở đó, Đại học Quốc gia TP.HCM định hướng xây dựng hệ sinh thái đào tạo và nghiên cứu Toán học mang tính liên thông và tích hợp cao. Trong đó:
- Các trường phổ thông đóng vai trò phát hiện và bồi dưỡng tài năng từ sớm.
- Các trường đại học đảm nhận đào tạo chuyên sâu gắn với nghiên cứu và ứng dụng.
- Bậc sau đại học là nơi phát triển các hướng nghiên cứu tiên tiến, kết nối với nhu cầu của doanh nghiệp và xã hội.
Các mô hình như nhóm nghiên cứu - giảng dạy liên cấp, học phần tích hợp, chương trình liên ngành - liên trường và hoạt động trải nghiệm nghiên cứu sớm được xem là giải pháp quan trọng để tạo sự liên thông thực chất trong đào tạo. Cũng thông qua hội thảo, Đại học Quốc gia TP.HCM đặt mục tiêu nâng cao chất lượng đào tạo, nghiên cứu và từng bước đưa lĩnh vực Toán học của đơn vị tiệm cận top 100 trường đại học hàng đầu thế giới.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi chóng mặt, việc học tập suốt đời trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Các chuyên gia tại hội thảo đồng thuận rằng, để sinh viên không bị tụt hậu, cần có sự chuyển đổi mạnh mẽ trong cách tiếp cận giáo dục Toán học, từ lý thuyết thuần túy sang ứng dụng thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của thời đại công nghệ số.
