Trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ, giáo dục đang đối mặt với những thách thức mới từ trí tuệ nhân tạo (AI). GS.TS Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đã chia sẻ quan điểm sâu sắc về việc tích hợp AI vào môi trường học đường, nhấn mạnh rằng đây không chỉ là công cụ thay thế mà phải trở thành một phần của môi trường sư phạm.
Nguy cơ thất bại của mô hình giáo dục truyền thống
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, sự xuất hiện của AI đang buộc ngành giáo dục phải điều chỉnh mô hình truyền thống “Dạy - Luyện tập - Kiểm tra”. Ông giải thích rằng, trước đây, học sinh làm tốt bài kiểm tra được xem là minh chứng cho nhận thức tốt. Tuy nhiên, ngày nay, AI có thể tạo ra đáp án mà không cần người dùng hiểu bài, khiến mô hình cũ có nguy cơ thất bại lớn.
Ông Vinh đặt câu hỏi quan trọng: "Học sinh có muốn được chấm bài bằng AI hay không?". Ông cho rằng, nếu giáo viên chấm bài bằng AI, học sinh có thể tìm đến công nghệ để hoàn thành bài làm, dẫn đến tình trạng công nghệ chỉ mang lại tác động tiêu cực thay vì giải quyết vấn đề giáo dục.
Chuyển trọng tâm sang tư duy và thảo luận
GS.TS Lê Anh Vinh đề xuất rằng trọng tâm giáo dục không còn nên tập trung vào kết quả cuối cùng, mà phải chuyển sang con đường tư duy, cách lập luận và thảo luận ý tưởng. Ông khẳng định: "AI phải là một phần của môi trường sư phạm, chứ không chỉ là công cụ thay thế một việc gì đó. Quan trọng nhất là dùng như thế nào".
Khi được sử dụng cẩn trọng, AI cá nhân hóa có thể mang lại lợi ích đáng kể. Học sinh yếu có thể thực hành nhiều lần mà không sợ bị đánh giá, trong khi học sinh khá giỏi có cơ hội mở rộng kiến thức vượt ra ngoài sách giáo khoa. Điều này giúp công nghệ thực sự bước vào trung tâm của giáo dục, thúc đẩy sự tự tin và tiến bộ cho từng em.
Ba trụ cột triển khai giáo dục AI
GS.TS Lê Anh Vinh chia sẻ kế hoạch triển khai nội dung giáo dục AI cho học sinh phổ thông dựa trên ba trụ cột chính:
- Khung chính sách về đạo đức và an toàn dữ liệu.
- Chương trình và tài liệu linh hoạt.
- Nguồn lực con người, bao gồm đào tạo giáo viên.
Nội dung giáo dục AI xoay quanh bốn mạch chính: tư duy lấy con người làm trung tâm, đạo đức AI, kỹ thuật và ứng dụng AI, cùng thiết kế hệ thống AI. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của yếu tố “thiết kế hệ thống”, vì người học không chỉ sử dụng mà còn tham gia xây dựng công nghệ trong tương lai.
Phương án giảng dạy và thách thức thực tế
Ba phương án giảng dạy được đề xuất gồm: dạy tích hợp AI vào môn học, dạy theo chuyên đề độc lập, và tổ chức các hoạt động trải nghiệm như câu lạc bộ. GS.TS Lê Anh Vinh gợi ý rằng, trong giai đoạn đầu, việc dạy theo chuyên đề độc lập hoặc tổ chức câu lạc bộ có thể khả thi hơn, do tích hợp đòi hỏi giáo viên vừa vững chuyên môn vừa thành thạo AI.
TS Kiều Phương Thùy, giảng viên Đại học Sư phạm Hà Nội, đồng quan điểm khi cho rằng giáo dục AI sớm không nhằm biến học sinh thành lập trình viên, mà để giúp các em hiểu bản chất và cách sử dụng công nghệ một cách đúng đắn. Bà nhận định khó khăn lớn nhất không nằm ở hạ tầng công nghệ, mà từ sự thiếu tự tin của giáo viên và thiếu chương trình học liệu bài bản.
Tiếp cận công bằng và phương pháp sáng tạo
TS Kiều Phương Thùy cũng đề xuất các phương pháp giáo dục AI không cần máy tính, như học về thuật toán phân loại thông qua hoạt động dán nhãn hình dạng cho học sinh tiểu học, hoặc điều khiển bạn học đóng vai robot. Cách tiếp cận này giúp đảm bảo tính công bằng, đặc biệt trong bối cảình cơ sở vật chất giữa các trường còn chênh lệch.
Bà Thùy kết luận: "Tựu trung, đưa AI vào phổ thông không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó là bài toán về phương pháp, đạo đức và năng lực đội ngũ". Trong thị trường lao động thay đổi chóng mặt, việc học tập suốt đời trở nên cấp thiết, và AI có thể đóng vai trò then chốt trong hành trình này.
