Giáo sư có thể tạm dừng giảng dạy một năm để tập trung nghiên cứu chuyên sâu
Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 125/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học. Văn bản pháp lý này được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực mạnh mẽ cho đội ngũ trí thức sáng tạo, đồng thời nâng cao năng lực nghiên cứu và vị thế khoa học của các trường đại học Việt Nam.
Ưu đãi đặc biệt cho nhóm nghiên cứu
Nghị định tập trung vào việc chuẩn hóa mô hình nhóm nghiên cứu và xác lập các quyền lợi đặc thù nhằm thúc đẩy những sản phẩm khoa học có giá trị học thuật cao hoặc khả năng thương mại hóa vượt trội. Cơ cấu tổ chức nghiên cứu tại các trường đại học hiện nay được phân định rõ thành hai loại hình: nhóm nghiên cứu tiềm năng và nhóm nghiên cứu mạnh.
Nhóm nghiên cứu tiềm năng yêu cầu tối thiểu 3 thành viên, trong khi nhóm nghiên cứu mạnh cần ít nhất 5 người. Cả hai mô hình đều đòi hỏi trưởng nhóm phải là giảng viên cơ hữu của trường. Điểm đột phá quan trọng nằm ở chính sách giải phóng thời gian giảng dạy cho các nhân sự chủ chốt.
Trưởng nhóm nghiên cứu tiềm năng được giảm đến 50% định mức giờ chuẩn, còn trưởng nhóm nghiên cứu mạnh nhận mức ưu đãi lên tới 80%. Các thành viên chủ chốt khác cũng được hưởng mức giảm từ 20% đến 50% tùy theo vị trí và tính chất nhiệm vụ cụ thể.
Toàn bộ thời gian được giảm định mức giảng dạy sẽ được khấu trừ tương ứng khi thực hiện xét tiêu chuẩn chức danh giáo sư, phó giáo sư. Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục đại học có trách nhiệm:
- Ưu tiên bố trí không gian làm việc và thiết bị thí nghiệm hiện đại
- Hỗ trợ kinh phí khởi động trong phạm vi quyền tự chủ
- Ưu tiên đặt hàng các nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm
Cơ chế đặc thù dành cho chuyên gia và nhân lực trẻ
Nhằm tận dụng tối đa kinh nghiệm quý báu của các nhà khoa học đầu ngành, Nghị định cho phép giảng viên có học hàm giáo sư được giảm đến 60% định mức giờ giảng và phó giáo sư được giảm đến 40%.
Đặc biệt, các giáo sư và phó giáo sư có thể được xem xét tạm dừng công tác giảng dạy trong thời gian tối đa một năm để tập trung hoàn toàn cho các dự án nghiên cứu chuyên sâu hoặc các chương trình hợp tác quốc tế quan trọng. Những chuyên gia này cũng được Nhà nước ưu tiên giao chủ trì các nhiệm vụ thuộc nhóm công nghệ chiến lược và các lĩnh vực trọng điểm quốc gia.
Song song với việc ưu đãi các nhà khoa học kỳ cựu, chính sách mới còn hướng đến việc bồi dưỡng và phát triển đội ngũ kế cận trẻ tuổi. Giảng viên có trình độ tiến sĩ từ 40 tuổi trở xuống sẽ được nhà trường hỗ trợ kinh phí nghiên cứu trong 3 năm đầu sau khi nhận học vị.
Nghiên cứu sinh là giảng viên cơ hữu được bảo đảm:
- Học phí toàn phần
- Giữ nguyên lương và các khoản phụ cấp hiện có
- Ưu tiên giao nhiệm vụ khoa học nếu thuộc chương trình đào tạo tài năng
Đối với sinh viên, các em được khuyến khích tiếp cận hệ thống phòng thí nghiệm hiện đại, hưởng quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ và có cơ hội nhận học bổng hoặc miễn giảm học phí khi có thành tích nghiên cứu xuất sắc.
Ý nghĩa và tác động của chính sách mới
Nghị định này được xem là bước đột phá trong việc tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động nghiên cứu khoa học tại các trường đại học. Bằng cách giảm bớt áp lực giảng dạy và cung cấp các nguồn lực hỗ trợ thiết thực, chính sách hướng đến mục tiêu nâng cao chất lượng và số lượng các công trình nghiên cứu có giá trị.
Các chuyên gia giáo dục nhận định rằng việc cho phép giáo sư tạm dừng giảng dạy một năm sẽ tạo điều kiện để họ tập trung toàn lực cho những dự án nghiên cứu quy mô lớn, góp phần nâng tầm vị thế khoa học của Việt Nam trên trường quốc tế. Đồng thời, các chính sách hỗ trợ cho nhân lực trẻ sẽ khuyến khích thế hệ kế cận phát huy sáng tạo và cống hiến cho sự nghiệp khoa học nước nhà.
