Giáo dục tương lai: Bài toán chiến lược quốc gia
Mô hình giáo dục trong kỷ nguyên mới không chỉ là vấn đề chuyên môn mà còn là chiến lược quốc gia quan trọng. Ông Lê Hoàng Phong, học giả Chevening đang theo học thạc sĩ Lãnh đạo giáo dục tại Viện Giáo dục thuộc Đại học College London (UCL), Vương quốc Anh, đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về giáo dục Việt Nam. Theo ông, giáo dục hiện đại cần trao cho học sinh khả năng hình dung về nơi họ có thể đến, thay vì chỉ chú trọng vào điểm số.
Trí tưởng tượng: Năng lực không thể thiếu của người thầy
Ông Phong kể lại chuyến đi đến Oxford dự diễn đàn Rhodes về công nghệ và xã hội, nơi ông mang theo câu hỏi day dứt: "Khi công nghệ ngày càng thông minh, con người có còn giữ được năng lực hình dung về tương lai của mình không?". Trong bài phát biểu chính, Jeremy Heimans, nhà chiến lược xã hội người Úc tốt nghiệp Harvard, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tưởng tượng và kiến tạo tương lai. Ông cho rằng đây không phải hành động mơ hồ, mà là nền tảng để con người chủ động định hình thế giới.
Brian Wyborn, nhà đầu tư bản địa, bổ sung rằng sự giàu có thật sự nằm ở việc trao lại năng lực định hình tương lai, với câu nói nổi tiếng: "You can't be what you can't see" (Con người không thể vươn tới điều chưa từng thấy). Những chia sẻ này khiến ông Phong nghĩ đến học trò của mình, những em mồ côi hoặc từ vùng quê nghèo, thiếu tầm nhìn về khả năng vươn xa.
Kinh nghiệm từ nước Anh: Hệ thống hóa năng lực tưởng tượng
Tại Anh, các cuộc cải cách giáo dục 20 năm qua xoay quanh câu hỏi: Giáo viên có đủ quyền để thiết kế tương lai học tập cho học sinh hay không?. Năng lực tưởng tượng không còn là khái niệm trừu tượng, mà được cụ thể hóa thành chuẩn nghề nghiệp, chương trình bồi dưỡng và cơ chế đánh giá của Ofsted. Điều này cho thấy tưởng tượng là năng lực nghề nghiệp được hệ thống hóa, không chỉ là đặc tính cá nhân.
Chính sách giáo dục Anh tập trung vào việc mở rộng biên độ tưởng tượng cho trẻ em, đặc biệt những em có hoàn cảnh khó khăn. Các nỗ lực thu hẹp bất bình đẳng bắt đầu từ giả định rằng trẻ em nghèo không phải do thiếu khả năng, mà do thiếu cơ hội tiếp cận "khung tưởng tượng" lớn hơn. Ông Phong khẳng định: "Giữa kỷ nguyên thuật toán, người dẫn dắt vẫn làm công việc mà công nghệ không thể thay thế: giữ cho học trò khả năng nhìn xa."
Dạy học sinh cách học: Kỹ năng nền tảng
Trong thực tế giảng dạy, nhiều giáo viên đối mặt với câu hỏi: Làm sao để học sinh không chỉ học tốt trên lớp mà còn biết tự học, tự điều chỉnh khi không có thầy cô? Ông Phong nghiên cứu báo cáo "Metacognition and Self-Regulated Learning" của Education Endowment Foundation (EEF) tại Anh, nơi dạy học sinh "cách học" là nhiệm vụ ưu tiên cấp hệ thống.
EEF được xem như "la bàn khoa học" cho trường học, với 70% trường sử dụng tài liệu của tổ chức này để thiết kế bài dạy. Quan trọng hơn, đây là văn hóa giáo dục: giáo viên ra quyết định dựa trên bằng chứng, không cảm tính. Hệ thống này giúp giáo viên có chung ngôn ngữ và kỳ vọng về việc dạy học sinh học cách học – nền móng cho thành công dài hạn.
Bài học cho Việt Nam: Hướng tới tương lai bền vững
Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ và có thể rút ra bài học cốt lõi: thịnh vượng chỉ bền vững khi năng lực tưởng tượng được phân bổ công bằng. Ông Phong nhấn mạnh: "Ở các quốc gia cải cách thành công, thịnh vượng đến từ việc trao cho học sinh năng lực tự mở đường. Công nghệ giúp ta đi nhanh hơn, nhưng chỉ giáo dục mới quyết định ta đi về đâu."
Hệ thống giáo dục Việt Nam cần nắm bắt thời cơ lịch sử bằng cách giúp thế hệ trẻ nhìn xa hơn, mơ lớn hơn và học chủ động hơn. Việc áp dụng các mô hình như từ Anh không đòi hỏi đầu tư tốn kém, mà cần sự thay đổi tư duy và cam kết từ các nhà hoạch định chính sách.
