Năm học 2025-2026 là năm đầu tiên ngành Giáo dục Phú Thọ vận hành trong không gian tỉnh mới sau hợp nhất, với gần 2.000 cơ sở giáo dục, hơn một triệu học sinh, sinh viên và trên 60.000 cán bộ, giáo viên. Quy mô giáo dục của tỉnh hiện đứng thứ ba cả nước, đặt ra yêu cầu tổ chức lại bộ máy và bảo đảm nguồn nhân lực ngay từ những ngày đầu.
Thành tích ấn tượng, áp lực biên chế lớn
Tại kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Phú Thọ xếp thứ 6 trong 34 tỉnh, thành phố, với tỷ lệ tốt nghiệp 99,7% và gần 500 điểm 10. Điểm trung bình môn Lịch sử đứng đầu cả nước; Vật lý, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật cùng xếp thứ hai. Hai học sinh của tỉnh lần lượt giành Huy chương Bạc Olympic Vật lý châu Á và châu Âu; một học sinh được chọn dự Olympic Hóa học quốc tế; kết quả thi học sinh giỏi quốc gia xếp thứ ba.
Dù vậy, đội ngũ giảng dạy đang thiếu hụt đáng kể. Tỉnh được giao 26.062 biên chế giáo dục, nhưng còn thiếu 5.887 chỉ tiêu so với định mức của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Hàng nghìn người đã trúng tuyển, hoàn thiện hồ sơ tuyển dụng và tiếp nhận viên chức giáo dục năm 2025-2026, nhưng tỉnh chưa thể ban hành quyết định chính thức do vướng chỉ tiêu. Các đại biểu đề xuất tỉnh kiến nghị Trung ương giao bổ sung 2.448 chỉ tiêu cho số người đã trúng tuyển.
Rà soát toàn diện, cụ thể hóa Nghị quyết 71
Bài toán biên chế được đặt ra trong bối cảnh Phú Thọ tổ chức lại mạng lưới trường học, điều chỉnh đội ngũ sau hợp nhất và chuẩn bị cho năm học mới. Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông yêu cầu rà soát từng cấp học, từng trường, từng địa bàn, đồng thời lưu ý đến địa hình, dân số, trường lớp sau sắp xếp, nhu cầu kinh phí và tác động của từng phương án.
Theo ông, việc rà soát nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: đổi mới giáo dục phải tạo chuyển biến trong từng trường, lớp, cải thiện điều kiện làm việc của giáo viên và trải nghiệm của học sinh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh năm học 2026-2027 phải bảo đảm nguyên tắc: “Ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”.
Giảm 631 đầu mối, không giảm cơ hội đến trường
Theo phương án dự kiến, Phú Thọ sẽ giảm 631 trong tổng số 1.852 cơ sở giáo dục công lập, tương đương 34,1%. Riêng khối cơ sở do cấp xã quản lý giảm từ 1.693 xuống còn khoảng 1.110 đơn vị. Tuy nhiên, việc giảm đầu mối không đồng nghĩa với đóng cửa hàng loạt 631 ngôi trường hay bắt buộc học sinh đồng loạt chuyển địa điểm học tập.
Tỉnh đặt ra ba nguyên tắc: không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường chuyên biệt với trường đại trà; giữ nguyên các trường chất lượng cao. Mỗi xã vẫn phải bảo đảm tối thiểu một cơ sở mầm non và một cơ sở phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học, THCS. Các trường cùng cấp, liền kề có thể được tổ chức lại thành trường quy mô lớn và có phân hiệu khi cần thiết.
Mô hình phù hợp với từng vùng
Ở đô thị, đồng bằng và trung du, Phú Thọ ưu tiên mô hình trường một cấp, quy mô lớn. Tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, nơi dân cư phân tán, mô hình trường liên cấp được khuyến khích nhằm hạn chế quãng đường đi học, tận dụng cơ sở vật chất và điều phối giáo viên hiệu quả hơn.
Nghị quyết 71 đặt người học ở trung tâm, nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực quyết định chất lượng; đồng thời yêu cầu Nhà nước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, lấy đầu tư công dẫn dắt và thu hút nguồn lực xã hội để hiện đại hóa giáo dục. Tại Phú Thọ, các yêu cầu này đang được lượng hóa bằng những con số cụ thể.
Nguồn lực lớn và chuyển đổi số
Tỉnh đã ban hành 8 nghị quyết, 3 quyết định và 10 đề án phát triển giáo dục giai đoạn 2026-2030. Ngân sách hỗ trợ miễn học phí lên tới hơn 1.300 tỷ đồng. Hơn 1.000 tỷ đồng được huy động đầu tư cơ sở vật chất; 54 trường THPT được xây mới, cải tạo, nâng cấp với khoảng 972 tỷ đồng; 24 xã được bố trí 245 tỷ đồng để đầu tư trường học.
Hệ thống dữ liệu ngành đã kết nối 1.932 cơ sở giáo dục, gần 70.000 giáo viên và hơn 970.000 học sinh. Học bạ số, tuyển sinh trực tuyến, hồ sơ điện tử, chữ ký số và trí tuệ nhân tạo từng bước được đưa vào quản trị và dạy học. Tỷ lệ trường học kiên cố đạt trên 95%, trường đạt chuẩn quốc gia khoảng 91%.
Kết quả bước đầu và thước đo cuối cùng
Đến thời điểm báo cáo, Phú Thọ đã giảm 91 cơ sở giáo dục và 50 điểm trường lẻ. Ngành đã tuyển dụng 1.335 viên chức, tiếp nhận 1.053 biên chế và tuyển 29 sinh viên xuất sắc. Giáo dục nghề nghiệp và giáo dục thường xuyên tiếp tục được tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối, gắn với nhu cầu của doanh nghiệp.
Những con số đó cho thấy mục tiêu không dừng lại ở việc giảm số đơn vị. Một trường được tổ chức lại chỉ có ý nghĩa khi bộ máy gọn hơn, đội ngũ được bố trí hợp lý hơn; một phân hiệu được giữ lại phải giúp học sinh không phải đi học quá xa. Kết quả cuối cùng của cuộc sắp xếp không nằm ở 631 đầu mối dự kiến cắt giảm, mà ở chỗ mỗi lớp học có đủ giáo viên, việc học thuận lợi hơn, chất lượng được giữ vững và khoảng cách vùng miền từng bước được thu hẹp.
