Ban Giám khảo khẳng định tính khoa học, công tâm tại cuộc thi nghiên cứu KHKT quốc gia
Tại lễ bế mạc cuộc thi nghiên cứu khoa học kỹ thuật (KHKT) quốc gia dành cho học sinh trung học năm học 2025 - 2026, GS Phạm Thành Huy, Trưởng ban Giám khảo, đã nhấn mạnh rằng trong suốt ba ngày làm việc, ban giám khảo đã tuân thủ nguyên tắc làm việc khoa học, công tâm và khách quan. Ông bày tỏ sự ghi nhận và trân trọng sâu sắc đối với các sản phẩm trí tuệ mà học sinh đã mang đến cuộc thi.
Những thành tựu nổi bật và giá trị giáo dục
Quá trình đánh giá cho thấy các đề tài tham dự sở hữu nhiều ý tưởng độc đáo, cách tiếp cận sáng tạo và phương pháp thực hiện bài bản, phản ánh rõ nét sự nỗ lực, sáng tạo và trí tuệ của học sinh. Nhiều nhóm nghiên cứu đã chủ động tìm tòi, thử nghiệm và kiên trì vượt qua những thất bại để hoàn thiện đề tài của mình. Những điều này không chỉ khẳng định giá trị của cuộc thi mà còn tạo ra một môi trường lý tưởng để học sinh được trải nghiệm, khám phá và thực hành khoa học một cách chân thực.
GS Phạm Thành Huy chia sẻ: "Hơn cả một cuộc thi, đây là hành trình giúp các em rèn luyện tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề, khả năng nghiên cứu khoa học bài bản và tinh thần làm việc nhóm. Những yếu tố này là không thể thiếu trong kỷ nguyên công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay."
Phát biểu từ lãnh đạo Bộ Giáo dục và Đào tạo
Thứ trưởng thường trực Bộ GD-ĐT Phạm Ngọc Thưởng, Trưởng ban chỉ đạo cuộc thi, cũng đưa ra nhận định tích cực: "Nhiều ý tưởng xuất phát từ chính học sinh, được triển khai dưới sự hướng dẫn của thầy cô. Điều này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của chương trình Giáo dục phổ thông 2018, nơi giáo viên đóng vai trò hướng dẫn và học sinh là chủ thể, góp phần từng bước hình thành phẩm chất và năng lực cho các em."
Ông Thưởng nhấn mạnh rằng qua 13 lần tổ chức, cuộc thi ngày càng khẳng định hiệu quả trong việc kết nối học với hành, lý thuyết với thực tiễn, và nhà trường với xã hội. Đồng thời, nó góp phần thúc đẩy tinh thần đổi mới sáng tạo, phù hợp với các nghị quyết của Đảng về phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục. "Khoa học không chỉ để thi. Những diễn đàn như hôm nay là 'vườn ươm' tài năng và đam mê sáng tạo, giúp các em tiếp tục phát triển," ông phát biểu.
Những nghi vấn và thách thức về tính trung thực
Tuy nhiên, cũng như nhiều năm trước, ngay sau khi giải thưởng được trao, những "lùm xùm" nghi vấn về tính trung thực của một số dự án đoạt giải lại nổi lên. Năm nay, sự chú ý tập trung vào dự án đoạt giải nhất của hai học sinh Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy (Ninh Bình), với tên gọi "Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống." Dư luận bắt đầu dậy sóng khi trên nhóm Liêm chính khoa học xuất hiện loạt bài nghi ngờ dự án này vi phạm liêm chính khoa học.
Tình trạng tương tự đã lặp lại nhiều năm qua. Năm 2019, phụ huynh thí sinh ở Hải Phòng đã làm đơn tố cáo một số đề tài đoạt giải nhất có chất lượng đáng ngờ, với 5/15 giải nhất bị cho là không sáng tạo và có ý tưởng trùng lặp với nghiên cứu trong và ngoài nước. Năm 2025, cộng đồng mạng xã hội phát hiện dự án đoạt giải nhất của học sinh Trường THPT Nguyễn Siêu (Hưng Yên) giống một sản phẩm nước ngoài đã công bố, dẫn đến việc Bộ GD-ĐT thu hồi giải thưởng và yêu cầu xử lý nghiêm.
Biện pháp cải thiện và tầm nhìn tương lai
Để ứng phó với tình hình, trước cuộc thi năm nay, Bộ GD-ĐT đã thực hiện nhiều động thái nhằm thay đổi. Trong đó, Bộ ban hành Thông tư sửa đổi quy chế thi nghiên cứu KHKT quốc gia, nhấn mạnh yêu cầu về tính liêm chính trong nghiên cứu. Theo đó, giáo viên hướng dẫn phải chịu trách nhiệm về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời Sở GD-ĐT phải công khai các dự án được chọn dự thi cấp quốc gia để tăng cường giám sát xã hội.
Tiến sĩ Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT), cho rằng điều quan trọng không chỉ là xác minh dấu hiệu thiếu trung thực, mà còn phải nhìn vào động cơ dẫn đến sự việc. Ông đặt câu hỏi: "Vì sao những nghi vấn như vậy vẫn có thể lọt qua các vòng đánh giá? Có hay không yếu tố bệnh thành tích, phong trào hình thức, hay thậm chí là những động cơ khác liên quan đến lợi ích?" Ông nhấn mạnh rằng việc để học sinh tham gia vào công trình thiếu trung thực là đặc biệt nguy hiểm và cần xem xét trách nhiệm của hội đồng chấm thi.
Định hướng phát triển bền vững
Một giáo viên trường THPT có tiếng tại Hà Nội chia sẻ: "Học sinh lựa chọn con đường nghiên cứu khoa học đều là những em có đam mê thực sự. Quá trình nghiên cứu giúp các em vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tạo ra sản phẩm có ích cho xã hội, và đó trở thành động lực lớn để tiếp tục theo đuổi lĩnh vực này." Dù một số trường đại học đã bỏ tuyển thẳng với học sinh đoạt giải, nhiều học sinh vẫn ấp ủ đề tài từ sớm và sẵn sàng tham gia.
Ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), nhấn mạnh việc triển khai thực chất từ cấp tổ chuyên môn đến cấp sở. Ông cho rằng việc đẩy mạnh công tác truyền thông sẽ là chìa khóa quan trọng để lan tỏa phong trào nghiên cứu KHKT trong giáo dục phổ thông ngày càng sâu rộng và thực chất hơn.
Cuộc thi năm nay có sự tham gia của 34/34 sở GD-ĐT, lần đầu tiên đạt đủ 100% địa phương, với 242 dự án dự thi từ 457 học sinh. Điều này cho thấy sự mở rộng và phát triển không ngừng của sân chơi khoa học dành cho thế hệ trẻ.
