Bộ GD-ĐT chỉ đạo làm rõ nghi vấn gian lận trong cuộc thi khoa học học sinh
Tối 29.3, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) đã ban hành thông cáo báo chí gửi đến các cơ quan truyền thông, đề cập đến những phản ánh liên quan đến cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông năm học 2025 - 2026. Thông cáo này nhấn mạnh việc Bộ đã tiếp nhận thông tin về một số nghi vấn liên quan đến việc bảo đảm liêm chính khoa học trong cuộc thi quan trọng này.
Cuộc thi mở và công tác hậu kiểm
Đây là một cuộc thi có tính chất mở, do đó, công tác rà soát và hậu kiểm sau khi kết thúc được xem là nhiệm vụ then chốt của ban tổ chức nhằm duy trì tính khách quan, minh bạch và tuân thủ đúng các quy định hiện hành. Hiện tại, Bộ GD-ĐT đã chỉ đạo các đơn vị chức năng phối hợp chặt chẽ với ban tổ chức cuộc thi, ban giám khảo, cùng các tổ chức và cá nhân có liên quan để tiến hành kiểm tra, xác minh và làm rõ mọi nội dung đã được phản ánh.
Dựa trên kết quả của quá trình rà soát và xác minh, trong trường hợp phát hiện bất kỳ vi phạm nào, Bộ GD-ĐT và ban tổ chức cuộc thi sẽ xem xét và xử lý nghiêm minh theo đúng quy định tại Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT, vốn sửa đổi và bổ sung một số điều trong quy chế của cuộc thi, cùng các quy định pháp luật khác có liên quan. Mục tiêu là bảo đảm nguyên tắc khách quan, công bằng, minh bạch và nghiêm túc trong toàn bộ quá trình.
Bộ GD-ĐT cam kết sẽ tiếp tục cung cấp thông tin kịp thời đến các cơ quan báo chí ngay khi có kết luận chính thức từ cuộc điều tra.
Những lùm xùm dai dẳng và dự án nổi bật của học sinh Ninh Bình
Trong nhiều năm qua, dư luận thường xuyên xôn xao về tính trung thực trong cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật dành cho học sinh phổ thông. Năm nay, một lần nữa, nhiều dự án đạt giải tại cuộc thi cấp quốc gia 2025 - 2026 lại bị nghi ngờ về tính liêm chính. Trong số đó, dự án của hai học sinh đến từ Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, tỉnh Ninh Bình, đã thu hút sự chú ý đặc biệt.
Cụ thể, trên diễn đàn Liêm chính khoa học, hàng loạt bài viết đã được đăng tải, phản ánh những nghi ngờ xoay quanh dự án với tiêu đề "Phát triển vật liệu polyurethane composite đa chức năng chống cháy, cách nhiệt, kháng vi sinh hướng tới ứng dụng trong xây dựng và đời sống" của hai học sinh này. Theo các thành viên của nhóm Liêm chính khoa học, dự án này được đánh giá là "quá sức" so với năng lực thực tế của học sinh phổ thông.
Để hoàn thành dự án, hai em học sinh được cho là phải sử dụng hàng chục kỹ thuật phân tích vật liệu hiện đại như FT-IR, XRD, FE-SEM, ICP-MS và nhiều phương pháp khác. Tất cả những kỹ thuật này đều đòi hỏi thiết bị chuyên dụng, thường không có sẵn tại các trường phổ thông và thậm chí còn hiếm gặp ngay cả ở nhiều viện nghiên cứu chuyên sâu.
Sự tương đồng đáng ngờ với công trình của PGS Hoàng Mai Hà
Mặt khác, các thành viên của nhóm Liêm chính khoa học cũng đặt ra những câu hỏi về sự tương đồng giữa đề tài của hai học sinh Ninh Bình với các công bố khoa học của nhóm nghiên cứu do Phó giáo sư Hoàng Mai Hà, Phó viện trưởng Viện Hóa học thuộc Viện hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, dẫn dắt. Trên diễn đàn, một thành viên tự xưng là PGS Hoàng Mai Hà đã lên tiếng phủ nhận mọi cáo buộc, khẳng định rằng ông không quen biết và chưa từng hướng dẫn hai học sinh từ Trường chuyên Lương Văn Tụy.
Thành viên này cũng giải thích rằng, mặc dù một đoạn video trong hồ sơ dự thi có quay cảnh thử nghiệm chống cháy tại thiết bị của Viện Hóa học, nhưng thiết bị đó thuộc bộ phận dùng chung và không do phòng của ông quản lý. Do đó, nếu có bất kỳ gian lận nào xảy ra, trách nhiệm chính thuộc về giáo viên hướng dẫn và phụ huynh của các em học sinh.
Tuy nhiên, phía cáo buộc trên nhóm Liêm chính khoa học vẫn kiên quyết cho rằng những bằng chứng hiện có khó có thể bác bỏ về sự liên quan giữa nhóm nghiên cứu của PGS Hoàng Mai Hà và dự án của hai học sinh Ninh Bình. Chẳng hạn, phần "phương pháp nghiên cứu" trong poster của hai học sinh trình bày các bước tổng hợp khung kim loại hữu cơ MOF FeMg-BDC. Các bước này được nhận định là rất giống với "Quy trình tổng hợp vật liệu Fe-MOF-NH2" được mô tả chi tiết ở trang 43 - 44 trong luận án tiến sĩ sắp bảo vệ của nghiên cứu sinh Hắc Thị Nhung. Điều đáng chú ý là người hướng dẫn luận án tiến sĩ của Hắc Thị Nhung chính là PGS Hoàng Mai Hà.
Ngoài ra, trong một bài báo khoa học do ông Hoàng Mai Hà đứng tên tác giả liên hệ, công bố vào tháng 2.2025, có một mục trình bày quy trình tổng hợp khung kim loại hữu cơ MOF FeMg-BDC. Nội dung của phần này trong bài báo của nhóm ông Hà gần như là mô tả chi tiết bằng chữ cho quy trình 1 trong poster của hai học sinh Ninh Bình.
Khó khăn trong việc xác minh do thiếu thông tin công khai
Một trong những khó khăn lớn mà các "thám tử mạng" phải đối mặt là việc Bộ GD-ĐT không công bố toàn văn nội dung của các dự án tham gia cuộc thi, mặc dù đây là yêu cầu bắt buộc theo quy định tại Thông tư số 24 mà Bộ đã nhắc đến trong thông cáo. Sự thiếu minh bạch này có thể cản trở quá trình điều tra và làm phức tạp thêm các nghi vấn về tính liêm chính khoa học.
Trong bối cảnh đó, việc Bộ GD-ĐT chỉ đạo làm rõ các nghi vấn là bước đi cần thiết để bảo vệ uy tín của cuộc thi và đảm bảo công bằng cho tất cả các thí sinh tham gia. Cộng đồng giáo dục và công chúng đang chờ đợi kết quả chính thức từ phía Bộ để có cái nhìn rõ ràng hơn về vấn đề này.
