Christopher Nolan vừa thực hiện một bước đi mà Apple từng làm với iPhone: đặt ra yêu cầu công nghệ mới, buộc cả Hollywood phải bước vào một cuộc đua hoàn toàn khác. Khi Nolan quyết định quay toàn bộ bộ phim The Odyssey bằng phim IMAX 70mm, nhiều người cho rằng đó chỉ là lựa chọn nghệ thuật. Nhưng đằng sau quyết định này là một câu chuyện kinh doanh đáng chú ý: IMAX đã phải phát triển một thế hệ máy quay phim hoàn toàn mới, nhỏ hơn, nhẹ hơn và ít ồn hơn, đủ khả năng hoạt động trong những bối cảnh khắc nghiệt mà trước đây camera IMAX không thể. Ngay khi công nghệ này ra đời, nhiều nhà làm phim khác cũng muốn sử dụng nó.
Bài học từ cuộc đua smartphone
Khoảng 15 năm trước, điện thoại thông minh cạnh tranh bằng thiết kế, màn hình hay số megapixel. Nhưng khi thị trường trưởng thành, cuộc chơi chuyển xuống tầng sâu hơn: người chiến thắng là hãng sở hữu nền tảng công nghệ mạnh nhất. Apple tự phát triển chip Apple Silicon, Google đưa AI Gemini vào Android, Qualcomm cạnh tranh bằng Snapdragon, MediaTek đầu tư AI trên thiết bị, Samsung phát triển Exynos. Cuộc chiến chuyển từ lớp vỏ sản phẩm sang lớp hạ tầng công nghệ bên dưới.
Hollywood đang đi đúng con đường đó. Trước đây, một bộ phim được định nghĩa bởi diễn viên, đạo diễn hay kịch bản. Ngày nay, ngày càng nhiều tác phẩm được quyết định bởi công nghệ đứng sau: camera IMAX, hệ thống LED Volume, GPU phục vụ dựng hình, AI hỗ trợ xử lý hình ảnh, điện toán đám mây cho hậu kỳ hay các mô hình tạo video bằng AI đang trở thành lợi thế cạnh tranh mới.
The Odyssey và mối quan hệ R&D mới
The Odyssey là ví dụ điển hình. Nolan không đơn giản mua một chiếc camera tốt nhất thị trường – ông đặt ra yêu cầu mà thị trường chưa thể đáp ứng, buộc IMAX phải đầu tư R&D cho một dòng máy quay mới. Mối quan hệ này giống như cách Apple yêu cầu TSMC phát triển tiến trình bán dẫn riêng cho chip A-series và M-series, hay Tesla thúc đẩy đối tác phát triển pin mới cho xe điện. Trong cả ba trường hợp, khách hàng lớn nhất không chỉ mua sản phẩm – họ trở thành động lực cho R&D của nhà cung cấp. Quyền lực trong chuỗi giá trị đang dịch chuyển.
Khi một bộ phim bom tấn thành công nhờ công nghệ mới, người hưởng lợi không chỉ là hãng phim hay phòng vé, mà còn là các doanh nghiệp cung cấp hạ tầng. IMAX là ví dụ rõ nhất: nếu các đạo diễn khác muốn tái tạo trải nghiệm của Nolan, họ sẽ phải sử dụng hệ thống camera, phim nhựa, máy chiếu và tiêu chuẩn trình chiếu của IMAX. Mỗi thành công nghệ thuật kéo theo doanh thu cho cả một hệ sinh thái công nghệ phía sau.
AI và cuộc đua phần cứng khốc liệt
Xu hướng này không chỉ giới hạn ở IMAX. Khi Disney phát triển The Mandalorian, hãng sử dụng công nghệ StageCraft của Industrial Light & Magic kết hợp Unreal Engine của Epic Games để thay thế bối cảnh vật lý bằng màn hình LED khổng lồ. Thành công này thúc đẩy nhu cầu đối với Unreal Engine, màn hình LED, GPU của NVIDIA và toàn bộ chuỗi cung ứng sản xuất ảo.
AI đang khiến cuộc đua phần cứng khốc liệt hơn. Một studio hiện đại không chỉ đầu tư vào máy quay mà còn phải đầu tư vào cụm GPU huấn luyện AI, hạ tầng lưu trữ tốc độ cao, dịch vụ đám mây, phần mềm dựng phim tích hợp AI, công cụ hiệu ứng hình ảnh, hệ thống lồng tiếng tự động và nền tảng bản địa hóa nội dung. NVIDIA coi ngành sáng tạo là khách hàng chiến lược. Adobe đưa Firefly vào Creative Cloud, Autodesk bổ sung AI cho Maya, Blackmagic Design tích hợp AI vào DaVinci Resolve, Google phát triển Veo, OpenAI giới thiệu Sora. Những công ty này không trực tiếp làm phim – họ bán "cuốc xẻng" trong cơn sốt đào vàng của Hollywood.
Giá trị dịch chuyển về hạ tầng
Điều này từng xảy ra với smartphone: khi thị trường bão hòa, giá trị lớn nhất nằm ở công nghệ cốt lõi như chip, modem, cảm biến hình ảnh hay hệ điều hành. Hollywood đang chứng kiến sự dịch chuyển tương tự. Một bộ phim bom tấn ngày nay là kết quả của hàng chục công ty công nghệ. Camera, cảm biến, GPU, AI, nền tảng dựng phim, máy chiếu, âm thanh và hạ tầng điện toán đang trở thành "linh kiện" của ngành điện ảnh, giống như chip, modem hay NPU trong smartphone.
Có lẽ điều đáng nhớ nhất mà The Odyssey để lại không chỉ là một hành trình sử thi trên màn ảnh, mà còn đánh dấu thời điểm Hollywood bước sang một cuộc chơi mới, nơi lợi thế cạnh tranh không còn nằm ở những gì khán giả nhìn thấy, mà ngày càng phụ thuộc vào công nghệ vô hình phía sau khung hình. Giống như thị trường smartphone hơn một thập kỷ trước, những doanh nghiệp chiến thắng có thể sẽ không phải là cái tên trên poster phim, mà là những công ty sở hữu phần cứng, phần mềm và hạ tầng tạo ra các bộ phim của tương lai.
