Cuốn sách 'Những nhà khoa học tiên phong' của Andrew Robinson do NXB Kim Đồng xuất bản là một tác phẩm lý thú về lịch sử các phát minh nổi tiếng. Tác phẩm khắc họa hành trình của những nhà khoa học vĩ đại, những người đã cống hiến hết mình với lòng say mê và tinh thần học hỏi không ngừng để mang lại những đóng góp to lớn cho nhân loại.
Người 'mở khóa' vũ trụ
Thuyết Nhật tâm của Nicolaus Copernicus là một phát kiến quan trọng trong nền thiên văn học, mang đến những nhận thức đúng đắn về vũ trụ và đạp đổ nhiều quan niệm sai lầm trước đó.
Copernicus bắt đầu nghiên cứu bản tóm lược cuốn Almagest của Regiomontanus và phát hiện ra rằng tác giả người Đức này đã dựa vào phương án của Ptolemy để xây dựng một cách thay thế ngoại luân, vẫn phù hợp với chuyển động nghịch của các hành tinh. Regiomontanus chỉ ra rằng vai trò của chính đạo và ngoại luân có thể chuyển đổi cho một đường tròn lệch tâm di động luôn hướng về Mặt Trời. Phương án này là bước mở đầu cho hệ Nhật tâm của Copernicus.
Ban đầu, Copernicus nghĩ ra một hệ thống trong đó các hành tinh vòng ngoài (Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ) quay quanh Mặt Trời, còn Mặt Trời quay quanh Trái Đất. Khi đưa thêm các hành tinh vòng trong (Sao Thủy, Sao Kim) vào hệ thống, ông phải chọn giữa hai cách sắp xếp: hoặc các hành tinh quay quanh Mặt Trời và Mặt Trời quay quanh Trái Đất, hoặc một cách tao nhã hơn là Trái Đất cũng quay quanh Mặt Trời. Mô hình sau biến Trái Đất thành một hành tinh chuyển động, giải thích rằng chuyển động nghịch của các hành tinh và các điểm dị thường chỉ là biểu kiến, thách thức các quan điểm thống trị thời bấy giờ.
Việc đặt tất cả hành tinh quay quanh Mặt Trời cũng giúp xác định khoảng cách và chu kỳ quỹ đạo của chúng, các con số trong mô hình của ông đều tăng lên so với quan niệm trước đây. Riêng Mặt Trăng vẫn quay quanh Trái Đất như một ngoại luân.
Nhiều thập kỷ sau, trong tác phẩm 'Về chuyển động quay', Copernicus biện minh cho mô hình của mình: 'Chúng tôi không tìm ra cách sắp xếp nào khác có quan hệ hài hòa giữa kích thước quỹ đạo và chu kỳ của nó'. Ông cũng chú ý đến sự vi phạm nguyên lý chuyển động tròn đều trong lý thuyết hành tinh của Ptolemy, và tìm ra cách giải quyết trong các mô hình của các nhà thiên văn Ả Rập liên quan đến đài quan sát Maragha, đảm bảo chặt chẽ chuyển động tròn đều.
Đột phá trí tuệ và cuộc sống tại Frombock
Các nhà sử học tin rằng đột phá trí tuệ của Copernicus diễn ra vào khoảng năm 1510, lên đến đỉnh cao trong 'Commentariolus' (Bình luận nhỏ), một tập sách nhỏ về thuyết hành tinh Nhật tâm, duy trì chuyển động tròn đều. Năm đó, Copernicus định cư hẳn ở Frombock. Phần lớn công việc chính thức ở nhà thờ liên quan đến tài chính, dẫn ông đến việc viết một tiểu luận về tiền tệ. Tuy nhiên, ông vẫn dành thời gian cho đam mê chính là quan sát vị trí các hành tinh và Mặt Trời để có số liệu cần thiết cho việc xem xét mô hình của Ptolemy.
Năm 1515, lần đầu cuốn Almagest được ấn hành trọn vẹn. Khi Copernicus thấy nó đồ sộ hơn bản tóm lược của Regiomontanus, ông hiểu quy mô nhiệm vụ của mình. Để thuyết phục thế giới phương Tây thay đổi hệ thống vũ trụ học đã tồn tại hơn nghìn năm, cần hàng thập kỷ quan sát và tính toán.
Hai lần tới đại học của nhà thiên văn học nổi tiếng
Nicolaus Copernicus đã hai lần bước chân vào cánh cửa trường đại học, nhưng không thể cầm tấm bằng trở về. Tuy nhiên, khoảng thời gian này giúp ông bồi đắp tình yêu với thiên văn.
Cuốn sách cũng đề cập đến các nhân vật khác như Lee Jae Myung và Nguyễn Quang Bích, nhưng trọng tâm là hành trình của Copernicus, người đã thay đổi nhận thức của nhân loại về vũ trụ.
