Trong siêu phẩm The Odyssey của Christopher Nolan, Samantha Morton chỉ xuất hiện vỏn vẹn 10 phút nhưng để lại dư âm mạnh mẽ, khiến giới phê bình và khán giả không ngớt lời khen ngợi. Vai diễn Circe của cô được đánh giá là một trong những điểm sáng nhất của bộ phim, thậm chí còn được so sánh với màn hóa thân huyền thoại của Heath Ledger trong vai Joker ở The Dark Knight.
Circe trong nguyên tác và trong tầm nhìn của Nolan
Trong sử thi Homer, Circe là con gái thần Mặt Trời Helios và tiên nữ Perse, sống trên đảo Aeaea. Khi các chiến binh của Odysseus cập bến, bà biến họ thành lợn. Nhờ thảo dược của Hermes, Odysseus miễn nhiễm với phép thuật, buộc Circe phải thỏa thuận: trả lại hình người cho quân lính đổi lấy một năm chung sống. Sau đó, bà chỉ đường cho Odysseus xuống cõi âm gặp nhà tiên tri Tiresias. Qua hàng nghìn năm, Circe là biểu tượng của sự mê hoặc và cám dỗ.
Nolan đã đưa nhân vật này lên một tầng nghĩa mới. Circe của ông không xinh đẹp quyến rũ, mà là một người đàn bà tổn thương, sống trong nỗi sợ hãi tột độ trước bạo lực đàn ông. Hòn đảo Aeaea không còn là vùng đất thần tiên, mà là nơi trú ẩn cuối cùng của bà. Phép thuật biến người thành lợn không chỉ là hình phạt, mà là cách lột trần bản chất tha hóa của những kẻ từng tham chiến, đã quen với cướp bóc và giết chóc.
Đối lập với 'luật của Zeus' và tiếng nói của nạn nhân chiến tranh
Bộ phim xoay quanh 'luật của Zeus' – quy tắc hiếu khách thiêng liêng: mọi vị khách phải được đối xử tử tế vì họ có thể là thần linh. Nhưng sau mười năm chiến tranh, những kẻ từng nhân danh công lý lại chà đạp luật ấy, cướp bóc, cưỡng hiếp, đốt làng. Circe trở thành nạn nhân vô hình, đại diện cho những người phải sống trong ám ảnh bị xâm hại. Trong một đoạn độc thoại ngắn nhưng sắc bén, bà chất vấn sự tàn nhẫn của đàn ông và cách quyền lực biến họ thành tội đồ.
Cuộc gặp giữa Circe và Odysseus không còn là đối đầu giữa phù thủy và anh hùng, mà là cuộc đối thoại giữa hai con người mang vết thương lòng ở hai phía đối lập: nạn nhân và kẻ gây ra thảm kịch. Odysseus không bị biến thành lợn vì vẫn giữ được sự tôn trọng tối thiểu với 'luật của Zeus' và cảm thấy tội lỗi. Chính điều đó khiến Circe mềm lòng, trở thành người chỉ đường cho ông xuống cõi âm.
10 phút bùng nổ của Samantha Morton
The Odyssey quy tụ dàn sao hạng A: Matt Damon, Anne Hathaway, Tom Holland, Charlize Theron, Zendaya, Lupita Nyong'o, Robert Pattinson… Thế nhưng, Samantha Morton – một cái tên không quá quen thuộc với đại chúng – lại là người gây bất ngờ lớn nhất. Theo Nolan, ngay sau khi Morton hoàn thành cảnh quay, toàn bộ ê-kíp đã đứng dậy vỗ tay tán thưởng. Ông cho biết trong hơn hai thập kỷ làm nghề, chỉ có một lần duy nhất chứng kiến khoảnh khắc tương tự: khi Heath Ledger hoàn thành những phân cảnh đầu tiên của Joker trong The Dark Knight.
Morton, từng ghi dấu ấn qua Morvern Callar, In America, Control, The Messenger và The Whale, đã mang đến một màn trình diễn tiết chế đáng kinh ngạc. Circe của cô không gào thét, không phô trương giận dữ; mọi cảm xúc dồn vào ánh mắt, sự nghẹn ngào trong lời thoại và thứ bình tĩnh lạnh lẽo của một người đàn bà từng chứng kiến quá nhiều đau thương. Cảnh biến quân lính thành lợn mang sức ám ảnh như một thước phim kinh dị nặng nề. Đỉnh cao là cảnh đối diện với Odysseus, khi Morton biến Circe thành tiếng nói của những nạn nhân bị chiến tranh bỏ lại phía sau.
Giới phê bình quốc tế dành lời khen cho màn hóa thân này, xem đây là một trong những vai phụ xuất sắc nhất và là ứng viên đáng gờm cho các giải thưởng sắp tới. Với The Odyssey, Christopher Nolan đã biến một nhân vật vốn chỉ chiếm phần nhỏ thời lượng thành chìa khóa giải mã toàn bộ bộ phim: câu chuyện về chiến tranh, ký ức và hành trình con người tìm lại nhân tính.
