NSƯT Thanh Loan, tên thật là Nguyễn Thị Thanh Loan, sinh năm 1951 tại Hà Nội, trong một gia đình 8 anh chị em, không ai theo nghệ thuật. Ngay từ nhỏ, bà đã sở hữu nét đẹp thanh tú của thiếu nữ phố cổ với đôi mắt to, sống mũi cao và gương mặt dịu dàng. Bà nổi tiếng với vai diễn ni cô Huyền Trang trong bộ phim kinh điển "Biệt động Sài Gòn".
Những bước đầu trong sự nghiệp
Năm 15 tuổi, Thanh Loan thi đỗ vào lớp diễn viên của trường Nghệ thuật Quân đội, đúng thời điểm chiến tranh miền Bắc diễn ra ác liệt. Sau thời gian chờ mở lớp, bà theo học diễn xuất và về công tác tại Đoàn kịch nói Tổng cục Chính trị. Trước khi trở thành gương mặt nổi tiếng của màn ảnh, nữ nghệ sĩ từng tham gia nhiều bộ phim như "Bài ca ra trận", "Tuổi thơ", "Bản đề án bị bỏ quên", "Phương án ba bông hồng"… với hình ảnh quen thuộc là cô giáo, giao liên hay kỹ sư hiền lành, nền nã.
Bước ngoặt lớn với vai ni cô Huyền Trang
Năm 1986, Thanh Loan đảm nhận vai ni cô Huyền Trang trong "Biệt động Sài Gòn" của đạo diễn Long Vân. Hình ảnh nữ chiến sĩ biệt động khoác áo tu hành, vẻ ngoài mềm mại nhưng nội tâm mạnh mẽ, gan góc đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng nhiều thế hệ khán giả. Vai diễn này đưa tên tuổi Thanh Loan trở thành biểu tượng nhan sắc của màn ảnh cách mạng Việt Nam một thời.
Chuyện tình muộn nhưng lãng mạn
Thời trẻ, Thanh Loan được nhiều người theo đuổi nhưng chuyện tình cảm của bà đến khá muộn. Năm 23 tuổi, bà vẫn chưa có người yêu khiến gia đình và bạn bè sốt sắng, thúc giục. Là bộ đội, bà không được phép sinh hoạt tại nhà, cuối tuần cũng bị cấm trại, không được ở nhà ngủ, vì vậy ít có thời gian để hẹn hò.
Cơ duyên đến trong một chuyến công tác, bà gặp đạo diễn Thu Chung. Thấy Thanh Loan xinh đẹp, giản dị, nữ đạo diễn giới thiệu cháu trai của mình - một tiến sĩ toán học vừa du học chuyên ngành Toán Tin trở về nước. Ngay từ lần gặp đầu tiên, cả hai dành cho nhau nhiều thiện cảm. Trong ký ức của mình, NSƯT Thanh Loan miêu tả chồng là người hiền lành, ít nói: "Gặp người đàn ông cao to, đẹp trai lại tri thức, hiểu biết mà hiền hậu như thế là tôi 'cảm nắng' ngay. Chồng tôi bề ngoài có vẻ lạnh lùng nhưng bên trong lại rất ấm áp, tình cảm, đúng mẫu người tôi thích."
Không chỉ chinh phục nữ nghệ sĩ bằng sự điềm đạm, ông xã của Thanh Loan còn rất lãng mạn. Trong thời gian tìm hiểu, ông thường làm thơ, tặng hoa và tự tay vẽ chân dung bà. Sau hơn một năm yêu nhau, hai người kết hôn vào năm 1974.
Cuộc sống gia đình và sự nghiệp sau này
Sau khi lập gia đình, NSƯT Thanh Loan vẫn tiếp tục hoạt động nghệ thuật và luôn nhận được sự ủng hộ từ chồng cùng gia đình chồng. Trong thời gian quay 4 tập phim "Biệt động Sài Gòn", chồng bà đi công tác ở Đức, ở nhà chỉ còn ba bà cháu chăm sóc lẫn nhau. Có lúc nữ nghệ sĩ áy náy vì mải mê với phim ảnh nhưng may mắn mẹ chồng rất cảm thông cho công việc của con dâu. Về sau, khi chuyển sang làm đạo diễn rồi giữ chức Phó Giám đốc Điện ảnh Công an, công việc càng bận rộn hơn với lịch quay, biên tập, giảng dạy và viết kịch bản. Chính chồng bà là người san sẻ phần lớn việc gia đình, thậm chí đảm nhận chuyện bếp núc mỗi ngày.
Ngoài diễn xuất, NSƯT Thanh Loan còn có quãng thời gian làm phát thanh viên truyền hình quân đội, đạo diễn phim tài liệu và tham gia đào tạo diễn xuất. Hiện bà tận hưởng cuộc sống bình yên bên gia đình ở tuổi xế chiều. Bà có hai người con đều không theo nghệ thuật, điều mà nữ nghệ sĩ cho là may mắn vì bà hiểu rõ sự vất vả của nghề diễn. Theo NSƯT Thanh Loan, nghệ thuật là con đường đòi hỏi nhiều hy sinh, không chỉ cần đam mê mà còn phải có tài năng và bản lĩnh để theo đuổi đến cùng.
