Cuốn sách 'Giải mã Điện Biên Phủ' đi sâu phân tích những yếu tố quyết định thắng bại trong chiến dịch lịch sử
Điện Biên Phủ là một sự kiện lịch sử đã được nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập với nhiều góc nhìn khác nhau. Tuy nhiên, thay vì chỉ tái hiện diễn biến hay tổng kết nguyên nhân thắng bại, cuốn sách Giải mã Điện Biên Phủ của hai tác giả Nguyễn Mạnh Hà và Vũ Thị Hồng Dung tập trung làm rõ quá trình hình thành và vận hành của chiến dịch. Tác phẩm tham khảo nhiều nguồn tư liệu uy tín trong nước, góp phần lý giải nguyên nhân dẫn đến chiến thắng của Việt Minh và thất bại của quân đội Pháp tại tập đoàn cứ điểm này.
Lựa chọn Điện Biên Phủ: Điểm khởi đầu của thế trận
Trọng tâm đầu tiên của cuốn sách là lý giải vì sao Điện Biên Phủ trở thành điểm quyết chiến chiến lược của cả hai bên. Về phía Pháp, việc xây dựng tập đoàn cứ điểm gắn liền với kế hoạch Navarre, nhằm tạo ra một trận đánh quyết định bằng cách thu hút và tiêu diệt lực lượng chủ lực của đối phương. Quyết định này dựa trên nhiều yếu tố như tính toán quân sự, địa hình, khả năng hậu cần và tương quan lực lượng. Về phía Việt Nam, lựa chọn Điện Biên Phủ xuất phát từ chủ trương chia cắt, phân tán và kìm hãm lực lượng cơ động của đối phương. Địa bàn này không chỉ có ý nghĩa địa lý mà còn được xem là nơi có thể chuyển hóa tương quan lực lượng nếu tổ chức được cách đánh phù hợp. Bằng cách đặt hai lựa chọn trong cùng một trục phân tích, cuốn sách cho thấy sự khác biệt trong tư duy chiến lược: một bên tìm trận quyết định bằng ưu thế hỏa lực, bên kia xây dựng thế trận để thay đổi tương quan lực lượng.
Song song đó, quá trình chuẩn bị của hai bên cũng được xem là phần quan trọng của toàn bộ cục diện. Việt Nam tập trung tổ chức lực lượng, bảo đảm hậu cần, huy động nhân lực và chuẩn bị cho một chiến dịch kéo dài. Trong khi đó, phía Pháp dù có ưu thế về trang bị và hỏa lực lại gặp khó khăn trong tiếp tế và duy trì tập đoàn cứ điểm xa hậu cứ.
Từ vận hành chiến dịch đến kết cục
Phần tiếp theo, cuốn sách đi vào việc chiến dịch được triển khai trên thực tế thông qua các vấn đề cụ thể, thay vì tái hiện toàn bộ diễn biến. Việc lựa chọn Him Lam làm trận mở màn được đặt trong tương quan với hệ thống phòng ngự của tập đoàn cứ điểm và điều kiện tác chiến ban đầu, mở đầu cho quá trình thay đổi cục diện chiến trường. Hệ thống chiến hào tiến công và bao vây được phân tích như yếu tố then chốt, phản ánh sự chuyển đổi phương thức tác chiến từ đối đầu trực diện sang bao vây, chia cắt và tiêu hao. Vai trò của các binh chủng như bộ binh, pháo binh, pháo cao xạ và công binh được đặt trong mối quan hệ phối hợp thống nhất, cho thấy chiến dịch vận hành như một chỉnh thể.
Một nội dung đáng chú ý là quyết định chuyển phương châm tác chiến từ 'đánh nhanh, giải quyết nhanh' sang 'đánh chắc, tiến chắc' của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Cuốn sách lý giải đây là sự điều chỉnh quan trọng dựa trên đánh giá lại tương quan lực lượng và điều kiện thực tế trước khi mở màn chiến dịch.
Phần cuối lý giải kết cục chiến dịch như hệ quả của toàn bộ quá trình chuẩn bị và vận hành. Về phía Pháp, thất bại được nhìn từ hạn chế trong đánh giá đối phương, bất cập trong chỉ huy và khó khăn trong duy trì tập đoàn cứ điểm xa hậu cứ. Về phía Việt Nam, thắng lợi được lý giải từ khả năng tổ chức chiến dịch thống nhất, phối hợp lực lượng quy mô lớn và bảo đảm hậu cần trong điều kiện chiến tranh kéo dài.
Cuốn sách Giải mã Điện Biên Phủ không kể lại chiến dịch theo diễn biến mà tập trung làm rõ những yếu tố quyết định thắng bại. Thay vì trả lời trận đánh diễn ra như thế nào, cuốn sách đi vào lý giải vì sao nó diễn ra theo cách đó. Qua cách tiếp cận này, Điện Biên Phủ được nhìn không chỉ như một trận đánh mà còn là kết quả của những lựa chọn chiến lược, điều kiện chuẩn bị và cách vận hành chiến dịch của cả hai phía.
