Ngành xuất bản Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ấn tượng
Năm 2025, ngành xuất bản Việt Nam tiếp tục khẳng định sức sống mạnh mẽ với hơn 51 nghìn xuất bản phẩm và hơn 500 triệu bản in được đưa ra thị trường. Doanh thu toàn ngành đạt trên 4.100 tỷ đồng, hệ thống phát hành không ngừng mở rộng và ngày càng gắn kết chặt chẽ với các nền tảng trực tuyến. Sách ngày nay trở nên phong phú hơn bao giờ hết, cả về nội dung lẫn hình thức trình bày.
Khoảng cách giữa "có sách" và "đọc sách" vẫn còn xa
Tuy nhiên, phía sau những con số tích cực ấy lại là một câu hỏi đau đáu: Người Việt có thực sự đọc nhiều hơn không? Mặc dù ngành xuất bản đã bước vào giai đoạn chuyển đổi số mạnh mẽ, với sự gia tăng của sách điện tử – có năm tăng gần 50% số đầu sách – nhưng mức độ tiếp cận của người đọc vẫn còn khá khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng to lớn của hình thức này. Điều này cho thấy rằng, việc chuyển đổi về công nghệ không đồng nghĩa với sự thay đổi trong thói quen đọc, và khoảng cách giữa việc "có sách" và thực sự "đọc sách" vẫn còn khá xa vời.
Bên cạnh đó, sách của Việt Nam hiện nay được đầu tư công phu, nhiều đơn vị xuất bản chăm chút từ nội dung đến hình thức. Về mặt mỹ thuật, không ít cuốn sách có thể sánh ngang với sách nước ngoài, thậm chí có những ấn bản đặc biệt được đánh giá cao về thiết kế, chất liệu và kỹ thuật chế tác tinh xảo. Các dòng sách giới hạn, sách làm thủ công được đánh số từng cuốn cũng được đầu tư thực hiện, nhằm phục vụ các nhà sưu tập và người chơi sách, góp phần tạo nên một đời sống sách phong phú và đa dạng hơn trước.
Thói quen đọc sách bị ảnh hưởng bởi công nghệ
Các thống kê vẫn chỉ ra những con số đáng suy ngẫm: Trung bình mỗi người Việt đọc khoảng 1-4 cuốn sách mỗi năm, nhưng nếu tính riêng việc đọc tự nguyện, con số này chỉ dừng lại ở mức khoảng 1 cuốn/người/năm. Khoảng 26% dân số hoàn toàn không đọc sách, và chỉ có khoảng 30% duy trì thói quen đọc thường xuyên. Sự cạnh tranh khốc liệt từ điện thoại thông minh, mạng xã hội và các nền tảng nội dung ngắn đang dần làm thay đổi thói quen này một cách sâu sắc. Thời gian từng được dành cho việc đọc sách nay dần bị thay thế bởi những cú lướt nhanh, video ngắn và dòng thông tin liên tục, khiến việc đọc mất dần vị trí quan trọng trong đời sống thường ngày.
Sự hiện diện của sách trong đời sống – dù là để đọc, để tặng hay để trưng bày – vẫn mang ý nghĩa tích cực, nhưng để thực sự hình thành một nền văn hóa đọc bền vững, điều cần thiết không chỉ là có sách, mà còn là đọc và đọc một cách bền bỉ, kiên trì.
Ngày Sách và Văn hóa đọc: Câu hỏi "Nếu không đọc sách thì sao?" trong thời đại AI
Nhân dịp Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4 năm nay, nhiều tọa đàm đã được tổ chức, xoay quanh câu chuyện về sách và thói quen đọc trong xã hội hiện đại. Trong đó, một câu hỏi tưởng chừng đơn giản nhưng lại gợi lên nhiều suy nghĩ sâu sắc đã được đặt ra: "Nếu không đọc sách thì sao?". Khi trí tuệ nhân tạo (AI) đang "bủa vây" mọi mặt của đời sống, câu hỏi ấy không còn mang tính tu từ mà trở thành một vấn đề thực tế, buộc mỗi người phải tự tìm câu trả lời cho chính mình.
AI thay đổi cách tiếp cận tri thức
Google có thể cung cấp gần như mọi thông tin chỉ trong vài giây, các công cụ AI có thể tóm tắt một cuốn sách dày hàng trăm trang trong vòng vài phút, thậm chí còn có khả năng diễn giải những khái niệm phức tạp theo cách dễ hiểu hơn. Chính sự tiện lợi ấy lại đang làm thay đổi cách con người tiếp cận tri thức một cách căn bản, khi việc "biết nhanh" dần thay thế cho nhu cầu "hiểu sâu", và cảm giác nắm bắt thông tin dễ dàng có thể khiến người ta lầm tưởng rằng, mình đã thật sự hiểu rõ vấn đề.
Giáo sư Phan Văn Trường, người sáng lập hệ sinh thái Cấy Nền, chia sẻ quan điểm: Việc đọc sách không chỉ giúp con người tiếp cận tri thức mà còn giúp hiểu về nguồn cội, lịch sử và những lớp trầm tích văn hóa của nhân loại. Ông nhấn mạnh rằng, đọc sách còn là một hành trình rèn luyện và phát triển bản thân không ngừng, bởi chính trong quá trình đọc, con người dần định hình tư duy, khám phá khả năng của mình và tìm thấy những giá trị cao đẹp để hướng tới.
Đọc sách rèn luyện năng lực tư duy phản biện
Trong khi đó, theo phân tích của Tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Minh, giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và là nhà sáng lập Sách Ơi Mở Ra, khi đọc sách, người đọc buộc phải trải qua quá trình phân tích, liên kết, tưởng tượng và phản biện. Chính quá trình tư duy phức tạp này giúp hình thành năng lực xử lý tri thức một cách chủ động, điều mà việc đọc lướt hay tiếp nhận thông tin nhanh chóng không thể nào mang lại được.
Trong bối cảnh AI phát triển như vũ bão, năng lực tư duy phản biện và xử lý thông tin càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, bởi nếu không có nền tảng tri thức vững chắc và khả năng phản biện, con người rất dễ rơi vào tình trạng tiếp nhận thông tin một cách thụ động, thiếu chiều sâu. Trong một thế giới mà thông tin ngày càng dày đặc và phức tạp, vấn đề không còn là thiếu dữ liệu mà là thiếu khả năng hiểu biết thấu đáo. Và khi mọi thứ trở nên nhanh hơn bao giờ hết, việc đọc chậm lại, suy ngẫm sâu sắc trở thành một lựa chọn khó khăn nhưng vô cùng cần thiết.
AI có thể đưa ra câu trả lời nhanh chóng sau vài giây, nhưng không thể thay thế được quá trình con người tự suy nghĩ, tự đặt câu hỏi và tự mình tìm ra ý nghĩa thực sự của vấn đề, bởi chính quá trình tư duy độc lập và sáng tạo ấy mới là điều làm nên sự hiểu biết chân chính và bền vững.
