Việt Nam Phiêu Lưu Ký: Hành trình 10 tháng khảo sát thực địa miền Tây để ra mắt sách văn hóa
Trong khuôn khổ Lễ hội Đường sách Tết 2026 tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhóm tác giả của dự án Việt Nam Phiêu Lưu Ký - Đồng bằng sông Cửu Long đã có buổi giao lưu chia sẻ về hành trình đặc biệt kéo dài 10 tháng. Thay vì lựa chọn lối kể lý thuyết khô cứng, nhóm quyết định tiếp cận văn hóa bằng trải nghiệm thực tế, chuyển hóa những quan sát sống động thành một quyển sách gần gũi với độc giả trẻ.
Hành trình khảo sát xuyên suốt 13 tỉnh thành
Ekip đã thực hiện chuyến đi qua 13 tỉnh, thành thuộc Đồng bằng sông Cửu Long cùng với Tây Ninh. Phương tiện di chuyển đa dạng từ ghe, phà đến xe máy, với việc lưu trú nhiều ngày tại địa phương để gặp gỡ trực tiếp các nghệ nhân và người dân bản địa. Tư liệu thu thập được ghi chép cẩn thận thông qua chụp ảnh, ghi âm, sau đó đối chiếu kỹ lưỡng với các nghiên cứu học thuật trước khi biên soạn bằng ngôn ngữ trẻ trung, dễ tiếp cận.
Trưởng dự án Trần Duy Nguyễn chia sẻ một góc nhìn thú vị: "Đọc sách với tôi giống như tập thể dục cho não bộ. Người đọc phải theo dõi mạch lập luận, giữ thông tin trong đầu và kết nối các lớp kiến thức khác nhau. Tôi không đọc để chứng tỏ điều gì, mà để duy trì khả năng tập trung và suy nghĩ dài hơi".
Viết sách như một chuyến trekking đầy thử thách
Từ cách nhìn đó, anh Nguyễn ví việc viết cuốn sách này giống như một chuyến trekking đầy gian nan. Nhóm không ngồi một chỗ tổng hợp tài liệu có sẵn mà tự mình đi qua từng địa phương, trực tiếp quan sát, phỏng vấn và kiểm chứng thông tin. Mỗi chặng khảo sát được xem như một đoạn đường thực sự phải bước qua, có lúc mệt mỏi nhưng luôn mang lại những phát hiện ngoài dự tính, đầy giá trị.
Thạc sĩ Cécile Ngọc Sương Perdu Nguyễn, phụ trách khâu tổ chức thực địa, nhấn mạnh yếu tố trách nhiệm với tư liệu. Cô cho biết: "Đừng nghĩ mình quen thuộc với miền Tây là đủ. Nhiều nghề, nhiều tập tục đã thay đổi theo thời gian. Khi làm sách về văn hóa, chúng tôi phải đi, phải hỏi và phải kiểm chứng lại, thay vì dựa vào ký ức hay thông tin có sẵn trên mạng".
Hình ảnh minh họa từ trải nghiệm thực tế
Họa sĩ minh họa Đỗ Thái Thanh cho rằng khác biệt lớn nhất của dự án nằm ở việc đi thực tế. Theo anh, hình ảnh tra cứu trên mạng có thể đầy đủ nhưng dễ rơi vào lối minh họa chung chung, thiếu cá tính. Chỉ khi có mặt tại địa phương, anh mới cảm nhận được nhịp sống, ánh sáng tự nhiên, cách người dân thao tác trong công việc hàng ngày. Những chi tiết nhỏ bé đó giúp tranh vẽ bớt đi tính "đại trà" và có được chiều sâu, sự chân thực đáng quý.
Buổi giao lưu, giới thiệu tác phẩm đã thu hút đông đảo độc giả trẻ tại Lễ hội Đường sách Tết, tạo nên không khí sôi nổi, hào hứng. Dự án được ấp ủ từ năm 2017 và chính thức nhận tài trợ khảo sát vào cuối năm 2024. Sau tập đầu tiên về Đồng bằng sông Cửu Long dự kiến ra mắt vào tháng 4 tới, nhóm có kế hoạch phát triển phiên bản tiếng Anh và tiếp tục thực hiện tập tiếp theo về khu vực Đông Nam Bộ, mở rộng hành trình khám phá văn hóa Việt.
