Trong khuôn khổ các sự kiện chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam, Nhà xuất bản Phụ nữ đã tổ chức buổi tọa đàm mang tên “Viết truyện lịch sử cho thời hiện đại” vào cuối tuần qua. Sự kiện có sự tham gia của nhà văn Hoàng Quốc Hải cùng hai tác giả trẻ Phạm Giai Quỳnh và Minh Nguyên. Buổi tọa đàm tập trung vào vấn đề cốt lõi: viết về lịch sử không chỉ đơn thuần là kể lại những gì đã xảy ra, mà còn là cách người viết lựa chọn, diễn giải và thổi hồn vào đó hơi thở của cuộc sống hiện đại. Điều này bao gồm việc lựa chọn chất liệu từ vô vàn sự kiện và nhân vật, xây dựng nhân vật có chiều sâu nội tâm, và tìm kiếm một giọng kể phù hợp với độc giả đương thời.
Nhà văn Hoàng Quốc Hải và quan điểm về tiểu thuyết lịch sử
Nhà văn Hoàng Quốc Hải bày tỏ niềm vui mừng khi chứng kiến sự nở rộ của dòng tiểu thuyết lịch sử, đặc biệt là sự tham gia ngày càng nhiều của các tác giả nữ. Ông chia sẻ rằng khi đọc các bộ chính sử như Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, ông cảm thấy như đang ở trong một “màn sương mù”, dù thấy được các nhân vật và sự kiện nhưng không tìm thấy mối liên kết nào giữa chúng. Không chấp nhận những “điểm mù” trong lịch sử, ông đã tự mình nghiên cứu nhiều mạch kể lịch sử khác ngoài việc đọc chính sử.
Theo ông Hải, tiểu thuyết lịch sử không nên ra đời chỉ để “moi lại những bí ẩn của cung đình thời xưa”. Tác phẩm cần phải gửi đến người đọc đương thời một thông điệp rõ ràng, nếu không thì nó chỉ là “bóng ma của lịch sử”. Ông cũng khuyên nhủ các bạn trẻ rằng muốn thành công trong thể loại này, trước hết phải xây dựng cho mình một vốn văn hóa vững chắc. “Muốn viết tiểu thuyết lịch sử, phải phấn đấu trở thành một nhà văn hóa. Nếu chưa bén duyên với văn hóa, bạn chỉ như đi bên lề của chính sử. Tác phẩm có đề là tiểu thuyết lịch sử, nhưng cái hồn của tác phẩm không hiện lên vì thiếu chất văn hóa. Phông nền văn hóa sẽ định hình chất lượng của tiểu thuyết lịch sử”, nhà văn nhấn mạnh.
Ngôn ngữ và tư liệu trong tiểu thuyết lịch sử
Về ngôn ngữ, ông Hoàng Quốc Hải đánh giá cao sự cần thiết của việc lựa chọn ngôn từ đắt giá và phù hợp với thể loại. Ông cho rằng không thể đưa bừa bãi ngôn ngữ hiện đại vào tiểu thuyết lịch sử. Ngoài ra, khi làm việc với tư liệu lịch sử, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của chính kiến người viết, biết đặt câu hỏi phản biện với nội dung chính sử. Ông lưu ý rằng tư liệu lịch sử qua những biến thiên của thời cuộc ít nhiều chịu tác động, nên cần có góc nhìn phản biện khi đọc loại tư liệu này.
Bàn về vai trò của người viết tiểu thuyết lịch sử, nhà văn khẳng định: “Người viết tiểu thuyết lịch sử có chức năng giải mã lịch sử, không phải chép từ chính sử ra”. Ông cho rằng tiểu thuyết lịch sử chắc chắn có thuộc tính hư cấu, nhưng sự hư cấu này phải xuất phát từ nghiên cứu văn hóa và những sự thật tồn tại trong dân gian, giúp người đọc cảm thấy tác phẩm “hư cấu tới mức chân thực”. “Lịch sử nằm trong ký ức dân gian, được truyền từ đời này sang đời khác, không mất đi, chỉ có điều ta có khai thác đúng mạch hay không. Những gì tôi viết trong các tiểu thuyết, chính sử không có, nhưng không ai có thể phủ nhận. Trong chính sử không có, mình phải chịu khó khai thác ở dân gian”, nhà văn nói.
Sự nhạy cảm và lời khuyên cho người cầm bút
Trước câu hỏi về sự nhạy cảm của tiểu thuyết lịch sử, nhà văn thẳng thắn: “Tôi có sợ, nhưng phải thắng được cái sợ ấy mới làm người được, đặc biệt là người cầm bút”. Ông khuyên người viết cần trung thành với quan điểm của mình: “Hãy kiên định với lập trường, biết mình viết ra cái gì, chứ đừng lấp lửng. Không sợ bóng gió, chỉ sợ mình không viết được thôi”. Đây là lời nhắn nhủ sâu sắc tới bạn đọc và các tác giả trẻ.
Bên cạnh đó, nhà văn Hà Thủy Nguyên, tác giả Phạm Giai Quỳnh và Minh Nguyên cũng có nhiều chia sẻ về hành trình cá nhân với thể loại tiểu thuyết lịch sử. Sự kiện đã khơi gợi sự quan tâm của công chúng đối với lịch sử nói chung và thể loại tiểu thuyết lịch sử nói riêng, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới cho người đọc và người viết.
