Thị trường ebook Việt: Độc giả tìm đâu nguồn sách bản quyền?
Sau khi Dự thảo Nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong an ninh mạng được công bố, nhiều hội nhóm chia sẻ ebook lậu đã đồng loạt thông báo đóng cửa. Điều này khiến không ít độc giả băn khoăn: "Muốn mua ebook bản quyền nhưng không biết mua ở đâu" hay "Ai cho tôi lương thiện". Vậy thực trạng thị trường ebook Việt Nam hiện nay ra sao và độc giả có thể tìm đọc sách điện tử hợp pháp trên những nền tảng nào?
Sự phát triển của xuất bản điện tử
Theo Báo cáo tổng kết hoạt động Xuất bản, In và Phát hành Xuất bản phẩm năm 2025 của Cục Xuất bản, In và Phát hành, tỷ lệ xuất bản phẩm điện tử chiếm trên 20% tổng số xuất bản phẩm theo đầu sách, tăng khoảng 1,7% so với năm 2024. Trong khi sách in giảm 1,5% về số đầu sách và 8,8% về số lượng bản, sách điện tử chứng kiến đà tăng trưởng ấn tượng: 5.218 xuất bản phẩm với 35 triệu lượt truy cập, tăng 49,3% về xuất bản phẩm và 66,7% về lượt truy cập.
Năm 2025, có 35/52 nhà xuất bản (tăng 13% so với 2024) và 37 doanh nghiệp đăng ký phát hành xuất bản phẩm điện tử. Các đơn vị này phát hành ebook bản quyền trên nhiều nền tảng khác nhau, từ các trang quốc gia đến nền tảng riêng của từng nhà xuất bản.
Các nền tảng đọc ebook bản quyền phổ biến
Hai nền tảng sách, báo quốc gia: Trang ebook.gov.vn ra đời cuối năm 2024, định vị là nền tảng sách, báo quốc gia, cung cấp các đầu sách cẩm nang, kỹ năng và nghiên cứu chuyên ngành hoàn toàn miễn phí. Tuy nhiên, số lượng đầu sách còn hạn chế, ví dụ mục Văn học - Nghệ thuật chỉ có một số tác phẩm như Tắt đèn của Vũ Trọng Phụng. Trang còn thiếu các tính năng như tự động đánh dấu trang hay ghi chú trực tiếp.
Trang ebook365.vn hoạt động từ năm 2020, cung cấp sách miễn phí, mượn có thời hạn hoặc mua vĩnh viễn. Số lượng sách nhiều hơn, đặc biệt là sách giáo trình và tài liệu học tập, nhưng danh mục chưa được tối ưu hóa. Cả hai trang đều có sách nói và sách đa phương tiện, nhưng việc tích hợp chúng vào một địa chỉ duy nhất có thể thuận tiện hơn cho độc giả.
Nền tảng của VHMT: Công ty VHMT cung cấp giải pháp công nghệ cho nhiều nhà xuất bản. Ví dụ, NXB Tri thức phát hành ebook với giá thấp hơn sách giấy, có chức năng đánh dấu trang và ghi chú, cùng các gói đọc từ 50.000 VND/10 ngày đến 1.500.000 VND/12 tháng. NXB Xây dựng cung cấp nhiều ebook chuyên ngành với lựa chọn mượn ngắn hạn giá hợp lý, giao diện tương tự.
Sachweb.com: Đây là nền tảng của NXB Tổng hợp TP.HCM, cung cấp ebook dồi dào thuộc nhiều thể loại. Trang so sánh giá bản in và ebook, có các combo ưu đãi, nhưng trình duyệt đọc sách chưa phân chia chương mục rõ ràng.
Waka: Nền tảng này đa dạng với sách kỹ năng, văn học, thiếu nhi và cả sách ngoại văn. Phần lớn sách yêu cầu đăng ký gói hội viên (từ 199.000 VND/3 tháng), nhưng có tính năng phong phú như chỉnh màu nền, cỡ chữ, và sách nói. Waka cũng cung cấp sách đa phương tiện cho thiếu nhi.
Google Play Books: Một số đơn vị như Omega+ đã đưa hơn 200 ebook lên nền tảng này, với gần 2.000 lượt tải từ tháng 1/2025 đến tháng 3/2026. Độc giả có thể đọc trên trình duyệt, app hoặc máy đọc sách Boox, với tính năng đánh dấu trang, ghi chú và tra cứu. Tuy nhiên, số ebook tiếng Việt trên các nền tảng quốc tế vẫn còn hạn chế.
Những thách thức còn tồn tại
Qua khảo sát, có thể thấy độc giả Việt không thiếu ebook bản quyền, nhưng vẫn gặp nhiều khó khăn khi chuyển sang đọc hợp pháp:
- Giá thành và tính năng: Ebook thu phí chưa đủ hấp dẫn do giá cao, tính năng hạn chế, hoặc không tương thích với thiết bị đọc sách chuyên dụng.
- Nguồn cung hạn chế: Nhiều sách bán chạy vẫn chưa có phiên bản điện tử, do phát hành ebook song song với sách giấy chưa trở thành thông lệ.
- "Ma trận" nền tảng: Nhiều app và web riêng lẻ của các nhà xuất bản gây nhiễu cho độc giả, nhưng không mang lại khác biệt đáng kể về chất lượng.
- Thiếu phổ cập: Các nền tảng đọc ebook bản quyền chưa được quảng bá rộng rãi đến đông đảo công chúng.
Những vấn đề này phần nào giải thích tại sao ebook lậu vẫn còn phổ biến, bên cạnh yếu tố giá rẻ. Để thúc đẩy thị trường sách số lành mạnh, cần sự cải thiện đồng bộ từ nguồn cung, giá cả đến trải nghiệm người dùng.
