Cuốn sách lịch sử "Mafia: A Global History" của giáo sư kiêm nhà sử học người Mỹ Ryan Gingeras đã hé lộ những góc khuất về sự ra đời của giới băng đảng và lý do chúng tồn tại qua nhiều thế kỷ, theo The Sydney Morning Herald.
Nguồn gốc của thuật ngữ "mafia"
"Mafia" là một thuật ngữ dường như đã xuất hiện ở Italy từ thời hậu Phục hưng. Tuy nhiên, Gingeras đưa ra một cách lý giải khác: từ này có thể bắt nguồn từ một từ gốc tiếng Ả Rập có nghĩa là "kẻ khoe khoang", du nhập vào Italy sau nhiều thế kỷ khi người Hồi giáo Bắc Phi đến Sicily. Dù nguồn gốc thế nào, đối với Gingeras, ý nghĩa của thuật ngữ không quá quan trọng. Ông coi đây là tên gọi chung cho mọi hình thức tội phạm có tổ chức, với các hành vi bạo lực và khát máu đặc trưng.
Mafia ra đời từ thời cổ đại?
Trước khi được gọi là mafia, hình thức tội phạm này từng được biết đến với tên gọi "giặc cướp". Từ thời cổ đại đến trung cổ, bọn cướp hoành hành khắp vùng nông thôn. Trớ trêu thay, chính nền văn minh – với việc xây dựng các thành phố và đô thị lớn – lại là nguyên nhân khiến các băng đảng mafia nổi lên thay thế nạn cướp bóc. Gingeras nhận định: "Công nghiệp hóa và đô thị hóa khiến giặc cướp không còn môi trường để tồn tại và hoạt động".
Lịch sử thế giới gắn liền với sự tan rã và thành lập của các quốc gia. Chính quá trình này tạo môi trường thuận lợi cho các băng đảng ra đời và thâu tóm quyền lực tại những nơi ảnh hưởng của thể chế nhà nước chưa vươn tới. Gingeras đề cập đến thế lực của các băng đảng xã hội đen Trung Quốc khi nước này rơi vào hỗn loạn sau khi chính quyền phong kiến sụp đổ đầu thế kỷ 20, hay các nhóm Camorra ở Naples và Mafia ở Sicily phát triển ở những vùng mà chính quyền mới của Italy chưa kiểm soát được.
Tại Nhật Bản, các thế lực yakuza từ lâu đã hoạt động kín đáo, "lớn mạnh song song với quá trình tái cấu trúc quốc gia". Yakuza thường tuyển mộ thành viên từ "tầng lớp thấp trong xã hội" và mang đến cho họ công việc cũng như mục đích sống.
Dẫn dắt độc giả từ La Mã cổ đại đến Las Vegas hiện đại, Gingeras cho rằng các băng đảng mafia đã "phản ánh" và "góp phần định hình thế giới hiện đại". Xuyên suốt thời gian và không gian, chúng vẫn giữ những điểm tương đồng nổi bật như tính bè phái, thực thi luật lệ tàn nhẫn và nghiêm khắc tuân thủ các nghi lễ gia nhập bí truyền.
Điện ảnh đưa giới mafia đến với công chúng
Dành phần lớn cuốn sách để nói về tội ác và thế lực của giới mafia toàn cầu, Gingeras cũng đề cập đến sự thay đổi hình ảnh của các tổ chức tội phạm trong mắt công chúng. Tại Mỹ, quyền lực của mafia suy yếu vào cuối thế kỷ 20. Đạo luật về các tổ chức tội phạm lớn năm 1970 cho phép công tố viên buộc tội các ông trùm về hành vi sai trái của cấp dưới. Đồng thời, sự chia rẽ về con đường làm ăn và sự xuất hiện của những ông trùm trước công chúng cũng góp phần làm suy yếu thế lực ngầm.
Một "lão tướng" trong giới mafia Mỹ từng phàn nàn với John Gotti, ông trùm hào nhoáng của gia tộc Gambino: "Phải mất cả trăm năm để xây dựng nên điều này (hình ảnh quyền lực và bí ẩn của giới mafia), nhưng ông đang phá hỏng nó chỉ trong sáu tháng".
Ở Thổ Nhĩ Kỳ, người ta bắt đầu gọi các tay anh chị sừng sỏ là "baba" (bố già) sau khi xem phim Bố già của Francis Ford Coppola. Những địa điểm diễn ra các cuộc đối đầu bạo lực trở thành điểm du lịch. Du khách đổ xô đến bảo tàng Mafia ở Las Vegas, nơi có những bức tường chi chít vết đạn, nơi bảy đối thủ của trùm Capone bị bắn chết bằng súng máy năm 1929. Bảo tàng thậm chí còn giảm giá vé cho lực lượng thực thi pháp luật.
Trong điện ảnh hiện đại, nhân vật Tommy Shelby trong Peaky Blinders đã mê hoặc khán giả toàn cầu nhờ diễn xuất của Cillian Murphy. Những bộ phim này không chỉ khiến công chúng thần tượng mafia mà còn ảnh hưởng đến chính các ông trùm. Gingeras lưu ý rằng một băng đảng ma túy Mexico khi tuyển người còn yêu cầu xem phim Bố già "như một bài học cần thiết về ý nghĩa của lòng trung thành và giá trị gia đình".
Cuốn sách ra mắt ngày 12/2, hứa hẹn mang đến cái nhìn toàn diện về lịch sử và sự biến tướng của các tổ chức tội phạm có tổ chức trên thế giới.
