Xuất bản Việt: Sách không còn là điểm kết thúc, mà là 'mỏ tài nguyên' tri thức đa nền tảng
Trong bối cảnh công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo đang trở thành động lực tăng trưởng mới, ngành xuất bản Việt Nam đứng trước cơ hội chuyển mình mạnh mẽ. Ông Nguyễn Thành Lợi, Giám đốc - Tổng biên tập Nhà xuất bản Tổng hợp TP.HCM, đã chia sẻ góc nhìn sâu sắc về việc đưa sách trở thành "điểm khởi đầu" trong chuỗi giá trị, biến tri thức thành tài sản trí tuệ đa nền tảng.
IP nội dung: Tất yếu trong kỷ nguyên số
Ông Lợi nhấn mạnh: "Cuốn sách không phải điểm kết thúc. Nó là điểm khởi đầu." Thay vì chỉ nhìn xuất bản như một ngành sản xuất sản phẩm văn hóa truyền thống, ông đề xuất tập trung vào nội dung tri thức ẩn chứa trong sách như một "mỏ tài nguyên" quý giá. Mỗi năm, NXB Tổng hợp TP.HCM xuất bản khoảng 1.000 đầu sách, nhiều trong số đó về lịch sử, văn hóa, con người TP.HCM và các chủ đề tri thức khác. Nếu chỉ tính doanh thu từ bản in, giá trị này là hữu hạn, nhưng khi khai thác đa nền tảng, một cuốn sách có thể trở thành sách điện tử, audiobook, bài học số, tư liệu cho phim tài liệu, chất liệu cho truyền hình, hoặc nền tảng cho du lịch văn hóa.
Ông giải thích: "Chúng tôi gọi đó là 'IP nội dung' - tài sản trí tuệ hình thành từ sách. Một câu chuyện, một nhân vật, một chủ đề có thể sống trên nhiều nền tảng và tạo ra giá trị lâu dài. Xuất bản vì thế không nên chỉ làm ra sản phẩm, mà phải tạo ra tài sản nội dung." Với một đơn vị công lập, việc phát triển IP nội dung không phải là tham vọng, mà là tất yếu, dựa trên nền tảng pháp lý từ Luật Xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ.
Thách thức và giải pháp cho chuyển đổi
Tuy nhiên, chuyển từ "làm sách" sang "làm nội dung" không dễ dàng. Ông Lợi chỉ ra ba điểm nghẽn lớn: cơ chế, nhân lực, và hạ tầng. Các đơn vị xuất bản công lập vẫn chịu ràng buộc về tài chính, trong khi phát triển nội dung số đòi hỏi đầu tư ban đầu và chấp nhận rủi ro sáng tạo. Nhân lực cũng là vấn đề, khi xuất bản thời số hóa cần không chỉ biên tập viên giỏi mà còn nhân sự công nghệ, bản quyền, marketing, và dữ liệu. Hạ tầng số yếu kém cũng cản trở việc lan tỏa nội dung.
Để vượt qua thách thức, ông đề xuất ba "cú hích" cần thiết:
- Nhìn nội dung như một tài sản chiến lược, với các nhóm sách về địa phương, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số được đặt hàng theo dự án dài hạn.
- Cơ chế đồng hành giữa Nhà nước và xã hội, trong đó Nhà nước đầu tư cho tài sản trí tuệ ban đầu, còn doanh nghiệp tham gia khai thác và thương mại hóa.
- Linh hoạt hơn về nhân lực và cơ chế trả thu nhập theo hiệu quả, để thúc đẩy động lực sáng tạo.
Kỳ vọng cho tương lai xuất bản
Nhìn về năm mới, ông Lợi kỳ vọng xuất bản sẽ bước vào một tâm thế khác: không chỉ đếm số đầu sách, mà đo giá trị nội dung. "Một cuốn sách hay là điều đáng quý. Nhưng nếu từ cuốn sách đó hình thành một hệ nội dung có sức sống lâu dài, thì giá trị của tri thức sẽ được nhân lên nhiều lần," ông chia sẻ. Điều này có thể giúp ngành xuất bản viết thêm vai trò của mình trong kỷ nguyên sáng tạo, biến tri thức thành động lực phát triển bền vững.
Cuộc trò chuyện diễn ra tại Đường sách TP.HCM, nơi ông Lợi cũng gặp gỡ tác giả Isabelle Muller, minh chứng cho sự kết nối giữa xuất bản và cộng đồng sáng tạo quốc tế. Với tầm nhìn này, xuất bản Việt Nam có thể không chỉ tồn tại mà còn phát triển mạnh mẽ, khai thác hiệu quả "mỏ tài nguyên" tri thức từ những trang sách.
