Hồi ký, tự truyện: Những trang viết tri ân cuộc đời và phản chiếu thời cuộc
Tâm thế đắm chìm trong hoài niệm, luyến nhớ hay thậm chí ám ảnh về quá khứ - chân dung một con người cùng những thăng trầm của họ đôi khi chính là tấm gương phản chiếu sinh động chân dung thời cuộc. Hay đơn giản hơn, đó chỉ là mong muốn bày tỏ lời tri ân chân thành với cuộc đời, với những việc đã qua, những người từng có cơ duyên gặp gỡ, trải nghiệm và gắn bó.
Những "cơn cớ" thường tình ấy thường thúc đẩy những người được cho là đã ở "bên kia triền dốc cuộc đời" ngồi xuống, viết ra những trang hồi ký, tự truyện - hoặc nhờ người chấp bút. Chính vì thế, thể loại hồi ký, tự truyện luôn duy trì sức sống ngầm bền bỉ, tồn tại song hành cùng các mảng sách "thời thượng" khác.
Những tác phẩm đáng chú ý gần đây
Bộ đôi sách - phim tài liệu "Hát cùng nguồn cội - Chân dung Khánh Ly" đang thu hút sự chú ý đặc biệt. Những dòng hồi ức được chấp bút bởi cộng sự thân tín Quang Thành trong suốt hơn 20 năm đồng hành tận tụy đã khắc họa những lát cắt đầy sinh động về một chân dung nghệ sĩ "vắt mình qua hai thế kỷ".
80 năm cuộc đời và sự nghiệp của nữ danh ca Khánh Ly được gói gọn trong 8 chương sách, ghi lại "hành trình từ nguồn cội tới bình an". Lần đầu tiên, tác phẩm hội tụ tới gần 100 nhân vật - đúng như ca từ Trịnh Công Sơn từng viết: "nhớ đến một người để nhớ mọi người".
Cuốn tự truyện "Đường trần - Ngọn lửa không bao giờ tắt" có tác giả là một người phụ nữ đặc biệt: bà Trần Tố Nga. Ở độ tuổi "cổ lai hy", bà vẫn kiên trì hành trình 13 năm đòi công lý cho nạn nhân chất độc da cam - cuộc chiến mà bà gọi là "cuộc chiến cuối cùng của đời mình".
"Có ai biết được những hy sinh của nhân dân ta... Tôi nhớ đến nhói lòng những người bạn đã mãi mãi ở tuổi 20…", tác giả chia sẻ về những ám ảnh quá khứ đã dẫn bà tới những lựa chọn sống đẹp đẽ vì công lý và hơn hết, là vì nguồn cội Việt.
Từ những trải nghiệm cận kề sinh tử
Ở "bên này triền dốc", tự truyện "Hành trình sống" của nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn ghi lại những "khoảng thời gian kinh hoàng nhất" mà anh gọi đó là "hành trình vượt qua kiếp nạn". Cuốn sách ra mắt đúng Ngày Thầy thuốc Việt Nam 27/2, là cách tác giả gửi lời tri ân sâu sắc tới những người đã cứu sống mình qua bao lần sự sống treo đầu ngọn gió.
"Một hôm tôi bỗng nhớ ra" của nhạc sĩ Võ Thiện Thanh tuy không hẳn là hồi ký thuần túy nhưng vẫn đong đầy những dòng ký ức về các cộng sự, những mối duyên trong âm nhạc, những khoảnh khắc lóe sáng của sáng tạo. Tác phẩm đồng thời vẽ nên bức chân dung sinh động của nhạc Việt qua quan sát và độc thoại nội tâm của một nhạc sĩ có chỗ đứng vững chắc trong làng nhạc trẻ từ những năm 2000.
Đa dạng góc nhìn và trải nghiệm
"Tôi kể" của họa sĩ Trần Đại Thắng (Công ty sách Đông A) là tự truyện độc đáo của một người làm sách giàu thâm niên. Như chính anh bộc bạch: "Hầu như mọi điều tôi có, đều bắt nguồn từ sách".
Trong khi đó, tự truyện "Himalaya - Đất Nước Lửa Khí Không" lại là trải nghiệm sống đầy màu sắc hướng ngoại theo "chủ nghĩa xê dịch" của nhà leo núi Nguyễn Mạnh Duy - người từng chinh phục thành công đỉnh Everest năm 2025.
Cuốn sách "Những ô cửa gió lộng" của Lưu Tuấn Anh - con trai nhà thơ Xuân Quỳnh - vừa giành giải B Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ 8. Tác phẩm chứa đựng những mảnh hồi ức mà anh từng định giữ riêng cho mình trước khi dành ra 9 năm để chia sẻ.
"Ký ức là những ô cửa sổ mở ra một vùng trời bao la lồng lộng gió. Bầu trời trong xanh như con mắt trẻ thơ. Và những cơn gió của hoài niệm miên man thổi mãi…". Với nhiều người, đắm chìm vào hoài niệm không chỉ là nhớ về quá khứ mà còn là hành trình thấu suốt chính mình sau những biến cố, để trưởng thành và khôn lớn hơn.
Những trang hồi ký, tự truyện ấy không đơn thuần là ký ức cá nhân mà đã trở thành di sản tinh thần, phản ánh những giá trị nhân văn sâu sắc và khát vọng sống mãnh liệt của con người qua các thời kỳ.
